Trang chủ > Phóng sự > NOEL VÀ HỘI NHẬP VĂN HÓA VIỆT NAM

NOEL VÀ HỘI NHẬP VĂN HÓA VIỆT NAM

Bài đã đăng Thời Báo (Canada)

Chúa Hài đồng của người Việt Nam giờ đây không phải chỉ giáng sinh trong hang đá lạnh lẽo, mà có thể sinh ra trong một căn nhà tranh rách nát với hai đấng phụ mẫu ăn mặc theo kiểu gia đình nhà nho miền Bắc thời xưa, trong một căn nhà thô sơ xây bằng gạch mộc ở nông thôn miền Nam, trong một ngôi nhà sàn ở Tây Nguyên, hoặc nơi giáng sinh mang đạc điểm của tất cả các vùng miền cả nước như: áo bà ba với khăn rằn (trang phục của thánh Giu-se), áo tứ thân (mẹ Maria), bờ tre, mái đình, những con chó nhà xinh xắn nằm bên giếng nước (kiểu miền Bắc) rất dễ thương. Một kiểu thiết kế mới khác là Chúa giáng sinh trên một chiếc bè đang trôi trên dòng sông, được che chắn tạm bợ phần mái bằng một mảnh vải nhựa, mô hình phía sau cho thấy hình ảnh một đô thị xa hoa với nhà cao tầng, dọc bờ sông là vài căn nhà nhỏ lợp lá lụp xụp. Hình ảnh này gợi cho người xem nhớ ngay đến những khu dân cư ổ chuột chen chúc ở Sài Gòn, nơi có những con kênh nước đen bốc mùi hôi thối.

Vào thế kỷ 17, lần đầu tiên Tin Mừng được các linh mục thừa sai Tây Ban Nha đem đến rao giảng ở Việt Nam. Từ đó, người Việt ngoài Phật giáo là tôn giáo đã có trước từ lâu, nay có thêm Ki-tô giáo.

Câu chuyện chúa Yesu được mẹ Maria sinh ra trong hang đá Bê-lem lạnh lẽo, nghèo khó đến mức chỉ có một mảnh vải quấn quanh người, và hài nhi được mẹ đặt nằm trong máng cỏ. Hài nhi được các nhà chiêm tinh đến bái lạy, dâng tiến lễ vật. Các thiên thần, mục đồng vây quanh hát mừng.

Từ đó, năm nào cũng vậy, cứ đến giữa tháng 11 dương lịch hàng năm là nhà thờ các giáo xứ, nhà riêng của giáo dân, tưng bừng làm hang đá chuẩn bị mừng lễ Chúa giáng sinh. Người ta có thể làm hang đá và trang trí bằng đủ thứ vật liệu, từ đá  vôi nguyên tảng, xi măng cốt thép, cây gỗ cho đến mút xốp, giấy các-tông, miễn sao trang trí xong nhìn hang đá giống y như thật và đẹp là đạt yêu cầu. Xung quanh hang đá treo nhiều ngôi sao, bông tuyết. Trong hang đặt tượng Thánh Giuse, Mẹ Maria, Chúa Hài Đồng nằm trong máng cỏ, thiên thần, mục đồng, ba nhà chiêm tinh, vài con cừu, dê… Tất cả mọi người đều mặc quần áo kiểu Do Thái cổ. Nếu không gian rộng rãi, có thể đặt thêm ngoài hang cây thông phủ đầy tuyết, trên cây thông treo nhiều quà, vật trang trí xinh xắn rực rỡ sắc màu và ông già tuyết, xe trượt cùng bầy tuần lộc. Đây là hang đá theo kiểu truyền thống do các cha thừa sai làm mẫu và người Việt cứ vậy mà làm theo.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, người ta ngạc nhiên khi thấy tượng Đức Mẹ và Chúa hài đồng được tạo hình không theo truyền thống, mà ăn vận theo kiểu người Việt. Điển hình là tượng Đức Mẹ La Vang ở Quảng Trị mà tín hữu Công giáo Việt Nam nào cũng biết. Tượng Đức Mẹ La Vang tay bồng Chúa hài đồng, cả hai người ăn vận theo kiểu Việt cổ là áo dài, khăn đóng giản dị như bất cứ người phụ nữ Việt nào.

Chúa Hài đồng của người Việt Nam giờ đây không phải chỉ giáng sinh trong hang đá lạnh lẽo, mà có thể sinh ra trong một căn nhà tranh rách nát với hai đấng phụ mẫu ăn mặc theo kiểu gia đình nhà nho miền Bắc thời xưa, trong một căn nhà thô sơ xây bằng gạch mộc ở nông thôn miền Nam, trong một ngôi nhà sàn ở Tây Nguyên, hoặc nơi giáng sinh mang đạc điểm của tất cả các vùng miền cả nước như: áo bà ba với khăn rằn (trang phục của thánh Giu-se), áo tứ thân (mẹ Maria), bờ tre, mái đình, những con chó nhà xinh xắn nằm bên giếng nước (kiểu miền Bắc) rất dễ thương. Một kiểu thiết kế mới khác là Chúa giáng sinh trên một chiếc bè đang trôi trên dòng sông, được che chắn tạm bợ phần mái bằng một mảnh vải nhựa, mô hình phía sau cho thấy hình ảnh một đô thị xa hoa với nhà cao tầng, dọc bờ sông là vài căn nhà nhỏ lợp lá lụp xụp. Hình ảnh này gợi cho người xem nhớ ngay đến những khu dân cư ổ chuột chen chúc ở Sài Gòn, nơi có những con kênh nước đen bốc mùi hôi thối.

Một giáo dân ở Sài Gòn thiết kế hình ảnh chúa Giáng sinh tại nhà anh này với phông nền phía sau là những chiếc nón lá trắng xếp thành hình bản đồ Việt Nam. Anh này nói mừng Giáng sinh năm nay anh muốn tạo ra một hình ảnh Thiên chúa thật gần gũi gắn liền với quê hương đất nước của mình.

Từ giữa tháng 11, nhà thờ Kỳ Đồng đã rộn rịp chuẩn bị cho công việc trang trí đón mừng Chúa Giáng sinh. Ngoài sân nhà thờ, phía bên phải ngôi thánh đường (trước mặt nhà sách) đã được bày biện, mô tả một Thiên chúa giáng sinh khác hẳn truyền thống thông thường. Một cái ao nhân tạo được tạo thành. Trên mặt ao có cầu khỉ, có cây cối lúp xúp, có những mái nhà lá dừa nước ngập lúp xúp trong nước chỉ thấy phần mái nhà (giống như hình ảnh những ngôi nhà đang lũ lụt ở miền Trung). Trên một chiếc xuồng ba lá nhỏ, thánh Giuse với đôi mắt đen và bộ rau quai nón quen thuộc đứng ở cuối xuồng, nhưng mình mặc bộ quần áo bà ba vải nâu, vai vắt cái khăn rằn, đầu đội nón lá, hai tay cầm cái sào tre trong tư thế đang chống xuồng đi. Đức Mẹ với gương mặt quen thuộc đẹp rạng rỡ lại bận áo bà ba xanh da trời, quần bà ba đen, đầu và vai vấn chiếc khăn rằn ngồi bên chân thánh Giu-se, tay đang bế chúa Hài đồng chiếc yếm trắng. Đúng là hình ảnh đầm ấm của một gia đình miền Tây Nam bộ chính hiệu, mà lại là “dân” miệt An Giang, Đồng Tháp nữa, chớ xứ Cà Mau, Bạc Liêu, Cần Thơ, Sóc Trăng… thì không có mùa nước nổi để làm cho ngôi nhà chìm trong nước chỉ còn phần mái lá. Trên cầu khỉ, trên các lùm cây nhô lên khỏi mặt nước, là những thiên thần, mục đồng mặc đồ bà ba trắng đang đến vây quanh tung hô Chúa Hài đồng. Ở đầu mũi xuồng có vài gói mì Hảo Hảo (loại mì rẻ tiền, nhưng ăn không đến nỗi tệ) như lương thực “chống đói” người ta vẫn mang ra cứu trợ cho đồng bào miền Trung đang bị lũ lụt bao vây. Có lúc, tôi thấy ai đó đã “cứu trợ” cho Chúa Hài đồng thêm nhiều gói mì hơn chất đầy cả mũi chiếc xuồng. Vậy là người xem đã hiểu ý nghĩa và “mũi lòng” trước hoàn cảnh khó nghèo của Thánh gia.

Phải rồi, Thiên chúa giáng sinh ở Sài Gòn, Thiên chúa của người nghèo và những kẻ bất hạnh, tất nhiên cũng phải giáng sinh trên một chiếc xuồng nhỏ rách nát trên mặt nước, giữa lũ lụt cơ hàn, để san sẻ nỗi bất hạnh của con chiên của Người.

Linh mục Giuse Đỗ Trung Thành (nhà thờ Ba Chuông, đường Lê Văn Sỹ, quận 3, Sài Gòn) cho biết, Giáng sinh mấy năm trước nhà thờ Ba Chuông cũng tạo hình hang đá kiểu Việt Nam, nhưng giáo dân nơi đây ít người hiểu ý nghĩa, nên ông phải thường xuyên giảng giải thắc mắc của người xem. Giáng sinh năm nay, nhà thờ Ba Chuông dựng lại hang đá kiểu truyền thống cho dễ hiểu. Tuy nhiên, theo Linh mục, với sứ mệnh truyền bá Tin Mừng đến với mọi nhà, tùy theo cảm nhận của người dân mà thiết kế hang đá Giáng sinh, kiểu truyền thống hay kiểu Việt Nam không quan trọng, quan trọng là người dân hiểu được và sứ điệp Tin Mừng đến với mọi trái tim.

Có lẽ, khi trang trí hang đá Noel theo kiểu truyền thống phương Tây thì có một cái gì đó chưa thật gần gũi với người Việt Nam, mà Thánh gia thì đã ở với người Việt Nam từ rất lâu rồi. Với tấm tình yêu mến Thiên chúa, người ta muốn tạo một hình ảnh thật gần gũi như chính những người thân trong gia đình mình, nên đã sáng tạo thêm nhiều hình ảnh Thánh gia rất Việt Nam.

Tạ Phong Tần

 

Advertisements
Chuyên mục:Phóng sự
  1. Không có bình luận
  1. No trackbacks yet.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: