Trang chủ > Sự kiện và Bình luận > BẢN CHẤT CỦA LẠM THU

BẢN CHẤT CỦA LẠM THU

Bài đã đăng Thời Báo (Canada)

Tân Bộ trưởng Bộ Giáo dục – Đào tạo, ông Phạm Vũ Luận cho rằng: “Thu và không thu, nộp và không nộp về nguyên tắc là công việc thuộc cơ sở. Dư luận rất lên án việc này, nhưng về hành động của nhiều người lên án mạnh mẽ thì lại tiếp tay cho việc này. Cho nên, cần một nhận thức thống nhất, một hành động thống nhất chung của mọi chủ thể, trong đó có hành động của Bộ, có hành động của địa phương, có hành động của phụ huynh”. “Nguyên nhân của lạm thu tiền trường là do tài chính chưa minh bạch, công khai, trong khi đó quy định lại chưa cụ thể”. Xem ra, Tân Bộ trưởng đang “đá quả bóng” trách nhiệm về phía phụ huynh học sinh và “đổ thừa hoàn cảnh” do thiếu tiền. Có lẽ ông Phạm Vũ Luận không được đi học vào bối cảnh thời trước nên không biết rằng hồi trước học trò đi học đâu có cần máy điều hòa, quạt điện, máy chiếu… trong lớp, mà vẫn đào tạo được một lớp nhà văn, nhà báo, nhà khoa học, học giả uyên bác.

Một lớp dạy thêm

Người Thầy thời xưa – Cây cao bóng cả

Chúng ta thường được nghe lặp đi lặp lại trên các phương tiện truyền thông đại chúng lẫn sách vở trong nhà trường rằng: Dân ta có truyền thống “tôn sư trọng đạo”. Truyền thống là cái có trước, đã tồn tại thời quá khứ, chớ không phải hiện tại. Rất nhiều câu chuyện được dân gian truyền miệng về những tấm gương người thầy ngay thẳng, thanh sạch, dũng cảm, một đời vì sự nghiệp giáo dục con người, được đời sau tôn thờ như những vị Thánh, tiêu biểu nhất là thầy Chu Văn An, kế đến là các vị Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, Phùng Khắc Khoăn, Nguyễn Dữ, La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp…

Thầy không những truyền đạt cho trò về kiến thức, mà còn là tấm gương đạo đức chuẩn mực cho trò noi theo. Người thầy dạy cho học trò của mình đạo làm người, cái đức của bậc trí nhân quân tử. Nhắc đến người thầy cũng đồng nghĩa với hình ảnh những con người tài năng và đạo đức, sẳn sàng chịu nghèo khó, sống thanh bạch để xứng đáng làm thầy. Vì vậy, vị trí người thầy ngày xưa còn cao hơn người cha trong gia đình (quân, sư, phụ).

Chuyện kể rằng thầy Chu Văn An mở lớp dạy học, học trò khắp nơi tìm đến học rất đông. Trong số học trò của thầy Chu có Phạm Sư Mạnh và Lê Quát. Cả hai ông đều đỗ Thái học sinh và làm quan Hành khiển triều Trần (Hành khiển cũng là chức quan của Nguyễn Trãi thời Hậu Lê). Tuy làm quan to trong triều, nhưng mỗi lần về thăm thầy Chu, ông Phạm Sư Mạnh đều không tổ chức trống rong cờ mở (đúng phẩm hàm của ông) mà ông xuống kiệu đi bộ từ xa để vào nhà thầy. Phạm Sư Mạnh luôn quỳ gối khi nói chuyện với thầy. Dù được thầy cho phép cũng không dám ngồi ghế ngang hàng với thầy. Chỉ có tài năng, phẩm hạnh, đức độ của thầy Chu khiến cho học trò nể phục mà tự nguyện làm điều đó, chớ nào có ai bắt buộc ông quan Hành khiển phải làm như thế.

Thời Pháp, nước ta có những bậc thầy mà bất cứ ai, phe phái nào cũng phải cúi đầu kính phục là cụ Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu, hay những “ông đồ” nổi tiếng như Vũ Đình Liên, Nguyễn Đình Chiểu.

Hồi tôi còn nhỏ xíu, ông ngoại tôi là một ông giáo trường làng Chí Tri. Cả đời ông ngoại tôi sống cơ hàn một cách phong lưu. Ngoài giờ đi dạy, ông tụ họp bạn bè nói chuyện kinh Phật, chuyện văn chương. Cuộc sống cả gia đình phần lớn nhờ vào thu nhập của bà ngoại tôi- một bà mụ vườn có học nghề hộ sinh của Tây. Còn ông nhất quyết không chịu làm bất cứ việc gì ngoài chuyện dạy học ở trường vì sợ làm “ảnh hưởng đến sự thanh sạch của nghề giáo”.

Thời đó, con nhà nghèo cố gắng học cho giỏi để thi đậu vào trường công của nhà nước thì không phải đóng bất cứ khoản tiền gì cho trường. Trường công được đầu tư cơ sở vật chất không tiện nghi sang trọng nhưng đủ đảm bảo cho học trò có môi trường học tập tốt và thành đạt nếu chịu khó siêng năng học hành đàng hoàng. Nhà giàu thì cho con vào học các trường tư thục có đóng tiền, dĩ nhiên, điều kiện về phòng ốc, bàn ghế, sách vở, nơi ăn nghỉ, giáo viên tốt hơn hẳn trường công.

“Mùng một Tết Cha, mùng hai Tết Mẹ, mùng ba Tết Thầy”. Câu tục ngữ dân gian ấy người Việt ai cũng biết. Người ta “Tết thầy” với ý nghĩa “của ít lòng nhiều” chớ không phải là dịp để thầy kiếm thêm thu nhập. Ai biếu thì nhận, không biếu thì thôi, thầy không bao giờ mở miệng “nhắc khéo” như bây giờ. Có lần, ngoại tôi được má học trò kêu học trò bưng đến nhà thầy một mâm bánh chuối chiên còn nóng hổi để “thầy ăn lấy thảo”, có lúc thì rỗ khoai lang mới đào, chục trái bắp mới hái… mà không phải đợi đến Tết mới biếu thầy. Coi như lúc nào nhà nông vào mùa thu hoạch thì thầy được biếu ăn mệt nghỉ. Thời của cha mẹ tôi trở về trước, tôi chưa bao giờ nghe các cụ nói rằng trong trường học có cái sự “đì” học trò, hay bắt phụ huynh học sinh phải quà cáp, lễ lạt cho thầy giáo hay “lạm thu” cho nhà trường.

Người thầy thời nay – “Quyền lực đen” vô hình?

Từ xưa, chưa bao giờ có ai nói rằng nghề giáo là nghề có quyền hành và ông thầy giáo là người có quyền lực có thể uy hiếp người khác làm theo ý mình. Bây giờ có lẽ phải bổ sung thêm khái niệm thầy cô giáo là những người có quyền lực, tuy không công khai và không được pháp luật công nhận, nhưng ngày ngày bất cứ ai cũng thấy cái quyền lực vô hình ấy hiển hiện, dù người người ca thán, uất ức, phẫn nộ… mà vẫn phải nhất nhất tuân theo không dám cãi, thì ta có thể gọi cái quyền lực nhà giáo thời nay là “quyền lực đen vô hình” vậy.

Câu chuyện “lạm thu” tiền trường hàng năm “đến hẹn lại lên” ở tất cả các trường cả nước, nói mãi, kêu mãi mà vẫn không dẹp được, là một biểu hiện rõ nhất của “quyền lực đen vô hình” trong ngành giáo dục Việt Nam hiện nay. “Đồng tiền liền khúc ruột”, tự dưng mất tiền, mà phải bóp bụng chịu “mất tiền” một cách vô lý trong khi gia đình chật vật, khó khăn mới có số tiền ấy, thì cái sự “mất tiền” ấy nó càng đau “thắt ruột thắt gan” các bậc phụ huynh nhiều hơn. Nhưng tất cả “vì tương lai con em chúng ta” nên các bậc phụ huynh phải cố gắng nhẫn nhịn chịu đựng.

Đầu năm học mới, hàng loạt các tờ báo trong nước như Vietnamnet, Thanh Niên, Tiền Phong, Tuổi Trẻ, Người Lao Động… đều cùng phản ánh hiện tượng phụ huynh học sinh “kêu” về các khoản tiền trường phải đóng. Nhiều người thấy rõ ràng là “không hợp lý” như: tiền “hỗ trợ trượt giá”, “phụ phí”, “đầu tư mũ dép”, các loại “quỹ lớp”, “quỹ trường”… thậm chí có trường mẫu giáo ở Cổ Nhuế (Hà Nội) phụ huynh phải đóng quỹ trường đến 400 ngàn đồng/cháu. “Nếu nộp tất tật các khoản là 838.000 đồng mỗi cháu”.

Ở Hà Nội và Sài Gòn, “nhiều trường đang lên kế hoạch thông qua Ban phụ huynh lớp để gợi ý thu tiền gắn máy điều hòa trong phòng học, lắp máy chiếu, máy tính trong lớp…”.

Một phụ huynh giấu tên phát biểu: “Dù trong Luật Giáo dục quy định bậc tiểu học không phải đóng học phí, nhưng chỉ với các khoản thu ngoài học phí này, mỗi học sinh phải đóng trên 500.000 đồng mỗi năm học. Đây không phải là mức đóng góp nhỏ và không phải phụ huynh nào cũng kham nổi”.

Vietnamnet nói rằng “Cũng không hiếm phụ huynh ký tên đồng ý với các khoản thu tự nguyện nhưng lòng hậm hực vì giải thích của giáo viên chưa thỏa đáng hoặc không hiểu khoản thu đó nằm trong quy định nào”.

Nguyên nhân phụ huynh sợ hãi, theo nhà báo Thanh Hà (báo Tuổi trẻ TP.HCM), “Thực tế đã xảy ra ở một số trường khác, khi có người lên tiếng thì lập tức con bị chuyển sang lớp khác mà môi trường giáo dục không bằng…”. Bị “đì” là cách nói phổ biến của phụ huynh.

Một người quen của tôi nói cháu chị năm ngoái học mẫu giáo lớp chồi, một hôm về nhà nằng nặc đòi mẹ phải mua áo dài thêu cả triệu đồng tặng cô giáo. Ngạc nhiên quá, chị gạn hỏi thì cháu nói: “Cô mở quà của mẹ bạn… trước mặt tụi con, chỉ cho coi rồi nói: ‘Tặng quà cho cô phải như vầy nè, ai mà đi tặng bông, tặng bánh Trung Thu có vài trăm ngàn thấy ghê’ ”.

Bản chất của “lạm thu”

Theo thầy Đỗ Việt Khoa, “Trường này thấy trường khác mua sắm thiết bị mà mình không có, thì phải nghĩ cách mua và thế là lạm thu. Ngày càng có nhiều khoản vô lý và tình trạng lạm thu cũng ngày càng nhiều. Còn phụ huynh cứ “cắn răng” đồng tình với những khoản thu vô lý đó. Vì sợ con mình bị trù dập nên vô hình chung các phụ huynh lại tiếp tay cho nhà trường lạm thu. Lạm thu trong nhà trường chính là hình thức tham nhũng công khai”. Thầy Khoa nói thêm: “Lạm thu trong nhà trường sẽ dạy cho học sinh tính gian dối, bởi thầy cô thì vẫn rao giảng đạo đức mà lại không trung thực trong cả hệ thống nhà trường”.

Tân Bộ trưởng Bộ Giáo dục – Đào tạo, ông Phạm Vũ Luận cho rằng: “Thu và không thu, nộp và không nộp về nguyên tắc là công việc thuộc cơ sở. Dư luận rất lên án việc này, nhưng về hành động của nhiều người lên án mạnh mẽ thì lại tiếp tay cho việc này. Cho nên, cần một nhận thức thống nhất, một hành động thống nhất chung của mọi chủ thể, trong đó có hành động của Bộ, có hành động của địa phương, có hành động của phụ huynh”. “Nguyên nhân của lạm thu tiền trường là do tài chính chưa minh bạch, công khai, trong khi đó quy định lại chưa cụ thể”. Xem ra, Tân Bộ trưởng đang “đá quả bóng” trách nhiệm về phía phụ huynh học sinh và “đổ thừa hoàn cảnh” do thiếu tiền. Có lẽ ông Phạm Vũ Luận không được đi học vào bối cảnh thời trước nên không biết rằng hồi trước học trò đi học đâu có cần máy điều hòa, quạt điện, máy chiếu… trong lớp, mà vẫn đào tạo được một lớp nhà văn, nhà báo, nhà khoa học, học giả uyên bác.

Một khi nhà trường và giáo viên đã muốn “thu”, cố tình “thu” thì sẽ có nhiều cách thu ngầm, thu lén, thậm chí không cần mở miệng nói chữ “thu” mà cứ tâm ngẩm tầm ngầm dùng nhiều “thủ thuật” ép học sinh, thì phụ huynh xót con mình phải tự nguyện năn nỉ xin “cống nạp”. Không thể dùng biện pháp hành chính cấm đoán hay kiểm tra việc “lạm thu” nếu cấp trên không đặt vấn đề tài sản trong các trường “đột nhiên phình ra”, thậm chí lại còn coi đó là thành tích ghi vào báo cáo để khen thưởng hằng năm, thì việc “lạm thu” vẫn cứ còn tiếp tục dài dài.

Theo tôi, bản chất của việc “lạm thu” hay “gợi ý tặng quà” là các nhà giáo đã đánh mất truyền thống thanh cao trong sạch của nghề giáo thời xưa, đã đánh mất lòng tự trọng để thản nhiên hành xử bất công với con trẻ một cách công khai nhằm mục đích vụ lợi cho mình.

Tôi chợt nhớ đến “Thư gởi học sinh cả nước nhân ngày khai giảng năm học đầu tiên của nước Việt Nam độc lập”, ông Hồ Chí Minh viết: “Từ giờ phút này trở đi các em nhận một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam, một nền giáo dục của một nước độc lập” (Hồ Chí Minh, 3/9/1945). Quý thầy cô giáo ở Việt Nam hiện nay, ngay cả toàn bộ lãnh đạo của ngành Giáo dục – Đào tạo Việt Nam, đều là những người trẻ cả.

Tạ Phong Tần

Advertisements
  1. Không có bình luận
  1. No trackbacks yet.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: