Trang chủ > Tản mạn > RƯƠI ƠI LÀ RƯƠI !

RƯƠI ƠI LÀ RƯƠI !

Jun 30, ’10 5:27 AM

Bài đã đăng Thời Báo (Canada)

Rươi được bắt bằng vợt, dùng rổ xúc hay dùng chiếc lờ tre đan đặt ở nơi nước chảy để chận giữ rươi lại. Người ta đựng rươi trong những chiếc thúng tre đan trét dầu lớn. Vào mùa rươi, dân quê lũ lượt từng đoàn gánh rươi vào chợ bán. Hồi xưa, người ta bán rươi bằng cách đong bằng rổ, bằng thúng, bằng chén (bát). Nghe nói bây giờ rươi đã khan hiếm lắm, vì môi trường sống của rươi bị phá hỏng, đồng bãi chật chội, thuốc sâu, hóa chất phun vô tội vạ xuống các nguồn nước, làm bọn rươi sợ quá trốn tiệt hết. Do đó, cái cảnh đong rươi bằng rổ, bằng thúng, bằng thuyền đã đi vào dĩ vãng, hiện giờ người ta đong rươi bằng ký lô, bằng lạng (100 gram), thậm chí đếm từng con để bán với giá trên trời.

Lúc mười mấy tuổi (không dùng từ “hồi nhỏ” nữa), tôi thường hay ra vườn sau nhà đào trùn đất, trùn cơm để làm mồi câu cá. Không hiểu sao bọn cá rất khoái ăn trùn, nhưng tôi nhìn thấy trùn là thấy ghê rồi, ớn muốn chết, chẳng qua cá thích thì tôi buộc lòng “chiều ý cá” mà thôi.

Tôi lại nghe người ta hay nói “ Tháng chín mưa rươi, tháng mười mồng năm”, “trộm cắp như rươi”, “đông như rươi”, “Tháng chín ăn rươi, tháng mười ăn nhộng”, “Bao giờ cho đến tháng mười, bát cơm thì trắng bát rươi thì đầy”… mà không hiểu người ta muốn nói cái gì.

Lớn lớn hơn một chút, tôi được đọc quyển sách “Những kỳ lạ trong thế giới sinh vật”, trong đó viết về họ hàng bọn giun nhiều tơ có tên gọi là “rươi”. Phải công nhận là tác giả viết rất có duyên, dí dỏm, mô tả đời sống con rươi “vui đáo để” (có vậy mới thu hút con nít chịu đọc chớ).

Người miền Nam không biết con rươi nó ra làm sao, chỉ thấy hình ảnh nó trong sách, nhưng nghe mô tả cách người miền Bắc ăn rươi mà phát thèm nhỏ dãi. Hồi xưa, người dân dùng rươi để làm ra nhiều món ăn như: mắm rươi, nước mắm rươi, chả rươi… nghe đồn rằng đó là “Thiên hạ đệ nhất ẩm thực”.

Thì ra, rươi là một loại giun (trùn) mà người ăn được, sống ở vùng nước lợ, tập trung nhiều nhất dưới gốc lúa. Rươi dùng làm thứ ăn rất ngon và bổ, chúng sinh sản và có nhiều nhất ở các tỉnh Hải Dương, Hải Phòng và Thái Bình, có nhiều nhất ở các huyện Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, Thanh Hà, Tứ Kỳ, Ninh Quang.

Câu ca dao nói trên mô tả đặc tính rươi thường xuất hiện vào ngày 20 tháng 9 và mùng 5 tháng 10 (âm lịch) để hoạt động sinh sản, những ngày này, dân trong vùng chuẩn bị dụng cụ đi xúc rươi đem về làm thức ăn đông vui như trẩy hội. Rươi nổi lên mặt nước cửa sông (nước lợ) dày đặc, lúc nhúc, lộn xộn và xô bồ, không có cái “đông” và sự lộn xộn nào có thể sánh bằng “đông như rươi”.

Bỏ công tìm hiểu, tôi được biết sách “Lĩnh Nam Tạp Ký” chép: “Hình trạng con hòa trùng (rươi) giống như con rết (bách cước) lại giống hình con bọ ngựa (mã hoàng). Thân mềm như con tằm, nhỏ như cái đũa, dài hơn hai tấc, xanh vàng sặc sỡ, trong có nước trắng, hình trạng khả ố, sinh sản ở ruộng bãi biển, từ trong gốc lúa chui ra. Dài mấy thước hay hơn một trượng, nhằng nhẵng như tơ trắng theo nước biển mà trôi ra, thuận giòng và đến bãi biển, đứt ra từng đoạn một, tức là con trùng ấy.

Sách “Quảng Đông Tân Ngữ” chép: “Hòa trùng (sâu lúa, tức con rươi) sinh ra, do mùa hạ nắng, hơi nóng uất kết mà sanh ra, hoặc là do gốc lúa mà sanh ra. Sắc gốc lúa vàng hóa ra trùng, nên sắc trùng cũng vàng. Rươi con to như cái đũa, dài đến hàng trượng, có đốt, có miệng. Khi sống thì xanh, lúc chín thì vàng đỏ. Trước tiết sương giáng, lúa chín thì trùng cũng chín. Cứ ngày mồng một, mồng hai và ngày rằm hay mười sáu, thủy triều dâng to, thì rươi đứt từng đốt mà chui ra, bơi trên mặt ruộng, người ta lấy lưới hớt lấy. Khi nấu rươi ăn, cho dấm vào thì nước trắng chảy ra, lấy nước gạo lọc qua; chưng lên thành cao, ăn vừa ngon vừ bổ vì nó là tinh hoa của lúa. Những nhà nghèo đem rươi ướp muối làm mắm ăn”.

Vào mùa sinh sản của rươi, tương ứng với lúc trời chuyển heo may và bão tố, mây đen kéo dày cả bầu trời, không rõ do rươi làm trời “động lòng phàm” hay rươi nhà ta thấy trời u ám thì “lợi dụng cơ hội tốt” kéo nhau lũ lượt ra chơi? Vì vậy, dân gian lưu truyền câu đố vui như sau: “Con gì bé tỉ bé ti/ Mình đi dưới đất, bóng đi trên trời/ Một năm mấy bận đi chơi/ Đi thì lở đất long trời mới yên?”.

Rươi được bắt bằng vợt, dùng rổ xúc hay dùng chiếc lờ tre đan đặt ở nơi nước chảy để chận giữ rươi lại. Người ta đựng rươi trong những chiếc thúng tre đan trét dầu lớn. Vào mùa rươi, dân quê lũ lượt từng đoàn gánh rươi vào chợ bán. Hồi xưa, người ta bán rươi bằng cách đong bằng rổ, bằng thúng, bằng chén (bát). Nghe nói bây giờ rươi đã khan hiếm lắm, vì môi trường sống của rươi bị phá hỏng, đồng bãi chật chội, thuốc sâu, hóa chất phun vô tội vạ xuống các nguồn nước, làm bọn rươi sợ quá trốn tiệt hết. Do đó, cái cảnh đong rươi bằng rổ, bằng thúng, bằng thuyền đã đi vào dĩ vãng, hiện giờ người ta đong rươi bằng ký lô, bằng lạng (100 gram), thậm chí đếm từng con để bán với giá trên trời.

Theo các bà nội trợ miền Bắc, rươi mua về nếu không ăn tươi ngay thì phải đem làm mắm ăn dần bằng cách rửa rươi sạch, để ráo nước rồi trộn rươi với muối, thính gạo nếp rang và chút rượu, cho vào hũ sành rồi đậy kín. Chờ vài tháng sau, khi nào dỡ nắp ra thấy mắm ngấu (tức là chín đúng độ), màu sắc đỏ hồng, bốc mùi thơm, mịn mặt, nếm vị mằn mặn ngòn ngọt là ăn được.

Mắm rươi có thể ăn sống, hoặc cho mắm vào tô sành, thêm vào ít lát gừng non và vỏ quít thái mỏng, chưng cách thủy lên chừng dăm mười phút. Khi ăn kèm với thịt heo ba chỉ luộc xắt mỏng, dưa cải sống, rau diếp, xà lách, chuối hột xanh, khế chua, khóm (thơm) chua xắt lát mỏng. Vị béo của thịt, vị ngọt, mặn của rươi, vị chát của chuối, vị chua của khế, của thơm… tất cả quyện vào nhau, làm thành một thứ hương vị tuyệt vời ăn một lần là nhớ mãi. Vụ ăn mắm rươi này thì tôi tin sái cổ, bởi tôi là “đạo mắm”, tôi đã từng ăn mắm lóc, mắm sặc, mắm cá linh sống y như vậy, tôi thấy trên đời này ai chưa biết ăn mắm sống là một thiếu sót to béo trong đời.

Năm ngoái, tôi vào siêu thị Văn Lang ở Gò Vấp, thấy trên quầy hàng có bày bán chai nước mắm rươi. Chai nhỏ có 150ml mà đề giá đến hơn 20 ngàn/chai. “Trăm nghe không bằng một thấy”, trăm thấy không bằng… tự thưởng thức, nghĩ là làm, tôi mua một lúc 3 chai (dù trong bụng có hơi xót tiền), định đem về biếu gia đình bạn tôi hai chai, tôi ăn Tết 1 chai.

Về nhà, tôi mở chai, rót nước mắm rươi vào cái chén, ngồi “thưởng thức” một mình với rau sống, cá nục chuối chiên tươi. Cảm giác mùi vị cũng là lạ, cũng ngon ngon, nhưng so với nước mắm cá cơm Phú Quốc thấy chẳng khác nhau là mấy, tự nghĩ hổng biết mình có bị gạt hông ta? Trong lòng nghi hoặc, tôi bèn cầm chai nước mắm rươi lên xem kỹ lại, thấy chữ in rành rành “Sản xuất tại Trà Vinh”. Quỷ thần ơi, xứ Trà Vinh làm gì có rươi mà làm nước mắm, vậy rươi này là loại rươi gì? Cái này chắc là “thấy người sang bắt quàng làm họ” rồi đây?

Sang nhà bạn, tôi hỏi dò: “Nước mắm rươi ăn ngon hông mậy?”. Bạn tôi nói: “Tao thấy cũng bình thường, ăn được. Còn ông xã tao ổng la làng chê “khắm””. Rút kinh nghiệm, từ nay đừng có ai dại như tôi mà mua nước mắm rươi sản xuất ở miền Tây Nam bộ nữa nhé, tốt nhất là khi nào có dịp ra Bắc vào mùa rươi hãy mua thứ “đặc sản” này ở chính quê hương của nó.

Cạnh nhà tôi đang ở có một tiệm chuyên bán đặc sản rau quả Hà Nội. Hôm nào có rươi, sáng sớm tôi đã thấy chủ tiệm mặt mày hớn hở, hãnh diện treo lên trước gian hàng của mình tấm bảng viết vội mấy chữ lớn: “Đặc biệt: hôm nay có rươi tươi, có chả rươi”. Tò mò, tôi nhìn vào, thấy ngay dãy trước của gian hàng bày một loạt chừng chục hộp nhựa dẻo màu trắng trong ướp lạnh, mỗi hộp chừng 200 gram, trong đó chứa một đám rươi xanh đỏ vàng tím đủ màu lúc nhúc nằm im không cục cựa như đang ngủ. Chủ tiệm giải thích: “Ướp lạnh cho nó ngủ đấy. Nếu không ướp thì nó mau chết lắm, không tươi nữa”. Tôi hỏi đem rươi vào Sài Gòn bằng cách nào? Chủ tiệm nói: “Người ta cho vào những thùng xốp lớn, ướp lạnh rồi chở vô bằng máy bay”, nghe “sang trọng” đáo để.

Nghe nói giá rươi ở Hà Nội là 450 ngàn đồng/kg, ở Hải Phòng là 600 ngàn đồng/kg. Ở đây, chủ tiệm bán rươi giá 180 ngàn đồng/hộp 2 lạng mà vẫn không đủ hàng để bán.

Trước Tết, một hôm chị chủ nhà nhắn tin bảo tôi sang nhà chị ăn món chả rươi (nghe là mừng hí hửng liền), tôi vội vàng “ba chân bốn cẳng” chạy sang ngay. Trên bàn ăn, thấy chị đã bày sẳn một đĩa to những miếng chả chiên màu nâu vàng còn bốc khói, mùi hành, mùi vỏ quít, mùi gừng, mùi mỡ tỏi bốc thơm lừng. Chả rươi ăn chấm với nước mắm dấm ớt pha chút gừng giã nhuyễn. Tôi cố gắng ăn thật chậm, nhai thật kỹ từ từ miếng chả trong miệng thưởng thức xem “rươi” nó khác với các loại chả khác như thế nào, nhưng ăn đến mấy miếng rồi mà hổng có cảm giác gì hết. Thấy nó cũng béo cũng thơm, cũng giòn, cũng ngon ngọt như các loại chả khác, điểm khác duy nhất là chả rươi xốp và có mùi đăng đắng của vỏ quít nhiều hơn.

Tôi hỏi chị: “Cách làm chả rươi như thế nào? Sao em ăn mà hổng cảm giác được rươi nó như thế nào vậy chị?”. Chị nói: “Làm chả rươi cũng dễ lắm. Mua rươi tươi có màu xanh nhạt, tệ lắm cũng là màu nâu đỏ, đừng mua loại chả làm sẳn toàn rươi chết. Rươi đem về nhặt từng con rửa sạch để ráo. Lấy chừng 200 gram thịt heo nạc dăm xay nhuyễn hoặc băm nhỏ, vài cái trứng gà, hành hoa, thìa là, vỏ quít khô (rửa sạch, ngâm nước cho mềm) xắt nhỏ đầu tăm, một chút ớt tươi giã nhuyễn. Thường thì lượng rươi nhiều gấp 3 lần lượng thịt. Cho rươi, thịt, trứng và tất cả gia vị, rau mùi vào cái tô lớn trộn đều rồi đánh cho nhuyễn ra. Xong vắt thành từng miếng đem chiên. Mấy đứa nhỏ nhà này khoái ăn nhiều thịt nên chả bữa nay không cảm thấy mùi rươi. Em muốn ăn rươi 100% để biết “rươi là thế nào” thì nên mua rươi tươi đem về nhặt sạch, ướp nước mắm ngon, gia vị, tiêu sọ hột, rồi kho trong nồi đất như mình kho cá bống vậy đó”.

A, hay ghê, từ hồi nào tới giờ chỉ nghe nói chả rươi, mắm rươi, nước mắm rươi, chớ chưa nghe ai nói món rươi kho nồi đất bao giờ. Tôi hỏi: “Chị kho ăn mấy lần rồi chị?” (hổng dám hỏi câu “kho lần nào chưa”, sợ bị chửi tắt bếp). Chị trả lời: “Ăn hoài, lúc chị còn ở Hải Phòng”. Chao ôi! Món rươi kho tôi mới nghe đến lần đầu. Cái này theo ý tôi thì phải gọi chị là “nhà phát minh sáng kiến vĩ đại nhất thế kỷ” mới đúng.

Bây giờ mới giữa tháng 2 âm lịch, trông cho đến “tháng chín mưa rươi” để tự mình làm món “rươi kho nồi đất” sao lâu quá. Trong thời gian chờ đợi, tôi sẽ tiếp tục đi “săn” mắm rươi về thưởng thức. Hy vọng rằng tôi không “mắc dịch mắc gió” chết trước ngày được ăn món rươi kho.

Tạ Phong Tần

Advertisements
Chuyên mục:Tản mạn
  1. Không có bình luận
  1. No trackbacks yet.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: