Trang chủ > Tản mạn > SỨC HÚT CỦA HÀN MẶC TỬ

SỨC HÚT CỦA HÀN MẶC TỬ

May 23, ’10 11:14 AM

Bài đã đăng Tuần báo Trẻ (Texas, USA)

Người ta thường nói, theo nghề hát muốn trở thành ngôi sao trước hết phải bảo đảm bốn yếu tố: “Nhất thanh, nhì sắc, tam bộ, tứ hình”. So với các nam nghệ sĩ đã diễn vai Hàn Mặc Tử thì nghệ sĩ Trọng Hữu… hơi kém về sắc, nhưng nghệ sĩ Trọng Hữu phù hợp với vai Hàn Mặc Tử nhất, giọng ca ngọt ngào trầm ấm, dáng dấp chững chạc, diễn nhập tâm như chính Trọng Hữu là Hàn Mặc Tử. Ngoại hình lại rất phù hợp với nhân vật, bởi ai cũng biết nhà thơ Hàn Mặc Tử ngoài đời không phải là người đẹp trai, không “mi thanh mục tú”. Nghệ sĩ Lệ Thủy vốn “chuyên trị” loại vai thôn nữ quê mùa, nay vào vai cô láng giềng nhà nghèo Mai Đình chân chất, đã lấy hết nước mắt người xem khi chị cất giọng ca nghẹn ngào, da diết: “Tuổi xuân thì anh đem dâng hết cho người ta, giờ tàn phế em xin nhận về làm báu vật. Chắc chẳng còn ai đến đây giành giật, không lẽ đời em mãi chịu thiệt thòi…”
Hàn Mặc Tử tên thật là Nguyễn Trọng Trí (1912 – 1940), là một nhà thơ nổi tiếng, khởi đầu cho dòng thơ lãng mạn hiện đại Việt Nam. Ngoài bút hiệu Hàn Mạc Tử, ông còn ký bút danh Lệ Thanh, Phong Trần… Đọc Hàn Mặc Tử, ta thấy những người tình trong thơ ông có Thương Thương, Kim Cúc, Mộng Cầm, Ngọc Sương, Mai Đình, còn thực tế ngoài đời, thi sĩ yêu như thế nào chỉ có người trong cuộc mới tỏ tường sự thật.

Từ nhỏ, tôi đã đọc nhiều bài thơ của Hàn Mặc Tử. Phải công nhận ông là nhà thơ tài hoa với những bài thơ trong sáng, lãng mạn, trau chuốt tuyệt vời đến độ toàn bích, toàn mỹ như: Đây Thôn Vỹ Dạ, Mùa Xuân Chín… Nhưng thú thật là nếu xét tổng thể thì tôi không thích đọc thơ Hàn Mặc Tử, bởi ngôn từ trong thơ nửa thực nửa hư mà lôi cuốn, sống động đến mức đọc thơ ông tôi có cảm giác lạnh, cái lạnh của những đêm trăng sáng vằng vặc, vắng lặng đến rợn người và tôi ngửi thấy mùi tanh của máu. Đọc một lần tôi không dám đọc lần hai. Có lẽ tại tôi quá nhạy cảm với thơ, còn người khác thì không như vậy, bằng chứng là từ khi ông mất, cái tên Hàn Mặc Tử luôn có sức hút mạnh mẽ trên sân khấu. Từ yêu thơ ông, người ta say mê luôn vở cải lương “Chuyện tình Hàn Mặc Tử” dù biết rằng chuyện tình trên sân khấu phần hư cấu nhiều hơn phần thật.

web_tvn_675b.jpg
“Di ảnh Nguyễn Trọng Trí (Hàn Mạc Tử)

Từ sợ đọc thơ Hàn, tôi không chú ý mấy khi ti vi phát tuồng Hàn Mặc Tử, cho đến một hôm tình cờ nghe nghệ sĩ Lệ Thủy hát vai Mai Đình trên radio khiến tôi rúng động tâm hồn, giọng hát của chị đủ sức bóp nát bất cứ trái tim cứng rắn nào, làm cho tôi phải bỏ công tìm hiểu tác giả vở tuồng là ai.
Năm 1957, soạn giả Viễn Châu viết tuồng “Chuyện tình Hàn Mặc Tử”, diễn lần đầu tiên trên sân khấu đoàn Thanh Tao, Thái Dương. Nội dung tuồng tóm tắt như sau:

Ông bà Tham ở Quy Nhơn chuẩn bị gả con gái Thu Cúc cho kỹ sư Long thì Nguyễn Trọng Trí trở về nhắc lại lời ba năm trước của ông Tham hứa gả Thu Cúc cho Trí. Vợ chồng ông Tham chê Trí không có tương lai nên phũ phàng đuổi đi, họ không biết rằng Trí đã làm báo ở Sài Gòn và nổi danh với cái tên Hàn Mặc Tử. Mộng Cầm, một cô gái ở Phan Thiết, cùng với dì ruột cô là Hồng Sương cùng yêu thơ rồi yêu luôn người làm thơ tên Hàn Mặc Tử. Nhà thơ đáp lại tình yêu của Mộng Cầm. Người bạn láng giềng thuở ấu thơ của Trí là Mai Đình cũng thầm yêu trộm nhớ Trí. Để chạy trốn sự tranh giành, nhà thơ bỏ vào Sài Gòn, để lại sự ngỡ ngàng cho những cô gái yêu mình.

Nhưng rồi nhà thơ tài hoa mắc bệnh phong cùi, ông đã đau đớn cắn răng xua đuổi tất cả những người con gái từng yêu ông, chỉ vì ông không muốn họ lây căn bệnh nan y. Còn lại một mình Mai Đình đưa Trí trở về lại quê hương Quy Nhơn sống nốt những ngày còn lại.

Trong vở tuồng, ngoài việc lồng những câu thơ tình tứ, lãng mạn của Hàn Mặc Tử cho các nhân vật cùng nhau xướng họa, soạn giả Viễn Châu còn sáng tác thêm những câu thơ tình tứ, lãng mạn chẳng kém thơ Hàn: “Bài thơ năm cũ đâu rồi/ Cho tôi xin lại mảnh đời ước mơ/ Bài thơ em đợi em chờ/ Năm năm mới có bây giờ là đây”.

web_tvn_675c.jpg
Những nàng thơ trong đời Hàn Mạc Tư: Hoàng Thị Kim Cúc, Mộng Cầm, Mai Đình, Ngọc Sương và Thương Thương

Vở tuồng “Chuyện tình Hàn Mặc Tử” được thế hệ nghệ sĩ thứ nhất là Hùng Cường, Bạch Tuyết, Hữu Phước diễn đầu tiên. Kế tiếp là lớp nghệ sĩ đàn em như Trọng Hữu, Mỹ Châu, Lệ Thủy, Thanh Tòng, Thoại Miêu… tiếp tục làm say lòng khán giả.

Người ta thường nói, theo nghề hát muốn trở thành ngôi sao trước hết phải bảo đảm bốn yếu tố: “Nhất thanh, nhì sắc, tam bộ, tứ hình”. So với các nam nghệ sĩ đã diễn vai Hàn Mặc Tử thì nghệ sĩ Trọng Hữu… hơi kém về sắc, nhưng nghệ sĩ Trọng Hữu phù hợp với vai Hàn Mặc Tử nhất, giọng ca ngọt ngào trầm ấm, dáng dấp chững chạc, diễn nhập tâm như chính Trọng Hữu là Hàn Mặc Tử. Ngoại hình lại rất phù hợp với nhân vật, bởi ai cũng biết nhà thơ Hàn Mặc Tử ngoài đời không phải là người đẹp trai, không “mi thanh mục tú”. Nghệ sĩ Lệ Thủy vốn “chuyên trị” loại vai thôn nữ quê mùa, nay vào vai cô láng giềng nhà nghèo Mai Đình chân chất, đã lấy hết nước mắt người xem khi chị cất giọng ca nghẹn ngào, da diết: “Tuổi xuân thì anh đem dâng hết cho người ta, giờ tàn phế em xin nhận về làm báu vật. Chắc chẳng còn ai đến đây giành giật, không lẽ đời em mãi chịu thiệt thòi…”

web_tvn_675f.jpg
Mộ Phần của Hàn Mạc Tử tại Ghềnh Ráng, Quy Nhơn, hiện nay trở thành một nơi du lịch

Hiện giờ có rất nhiều vở tuồng xã hội mới được sáng tác, lớp nghệ sĩ thứ ba vẫn dựng lại vở “Chuyện tình Hàn Mặc Tử” với các nghệ sĩ: Kim Tiểu Long (Hàn Mặc Tử), Thanh Ngân (Mai Đình), Kim Thoa (Hồng Sương), Thoại Mỹ (Mộng Cầm), Trinh Trinh (Thu Cúc), Trọng Nghĩa (bác sĩ Tùng). So với thế hệ đàn anh, đàn chị, lớp nghệ sĩ trẻ ca diễn, vào vai ngọt ngào, nhưng sao tôi thấy diễn chưa tới, chưa đạt được cái thần của nhân vật. Nghệ sĩ Kim Tiểu Long có lợi thế ngoại hình đẹp, trẻ, giọng ca ngọt, phần đầu vở coi như anh đã diễn tròn vai. Về sau, khi phát hiện mình bị bệnh nan y, Hàn Mặc Tử của Kim Tiểu Long chưa toát lên hết nỗi đau đớn tột cùng, sự hụt hẫng, tuyệt vọng, xót xa của một người đang từ đỉnh cao danh vọng, được nhiều cô gái đẹp chạy theo xin chút tình yêu, bỗng dưng rơi xuống tận cùng vực thẳm, mất tất cả mọi thứ, kể cả mạng sống của mình. Điều ngạc nhiên là một trí thức Công giáo như Hàn Mặc Tử, trong giờ phút tuyệt vọng, hụt hẫng như thế mà không thấy nhà thơ hướng tâm hồn mình trở về vòng tay Thiên Chúa, có lẽ soạn giả Viễn Châu không phải người theo đạo, nên ông không hiểu điều này?

web_tvn_675d.jpg
Chuyện tình Hàn Mạc Tử với Hùng Cường, Bạch Tuyết

Trái lại, những vai phụ tưởng chừng như để điểm xuyết cho vở diễn thì lại gần như lấn át cả nhân vật chính. Một cậu Phú của nghệ sĩ Diệp Lang vừa bi vừa hài, vừa có nét mộc mạc, vừa từng trải cuộc đời của một “lão nông tri điền”. Một ông Tham già (và tham tiền) của nghệ sĩ trẻ Hữu Quốc “sánh duyên” cùng nữ nghệ sĩ lão làng Ngọc Đáng (bà Tham) làm cho người xem phải bật ra tiếng cười khinh bỉ đối với loại trọc phú “trưởng giả học làm sang”, “xem tiền to bằng bánh xe bò” bất kể tình cảm của con gái như thế nào.

Chuyện “tài tử giai nhân” từ xưa đến nay không mới, chuyện đàn ông có tài thì được nhiều phụ nữ say mê không mới, thậm chí có người còn không đồng tình, cho rằng ông nhà thơ đó ba lăng nhăng, yêu đương lộn xộn lung tung. Nhưng không thể phủ nhận từng câu, từng chữ, từng lời hát trong vở tuồng văn chương quá hay, quá đẹp, quá mùi mẫn. Không ai có thể quên được câu vọng cổ đối đáp giữa Mộng Cầm và Hàn Mặc Tử: “Mộng Cầm ơi có phải đêm nay mười sáu trăng tròn. Ai sẽ thay anh làm thơ ca tụng, nhắc nhở tình mình qua mấy mùa trăng. Trăng không còn là trăng của tình duyên mà treo chơi vơi trên liễu rũ ưu phiền, thấm lạnh vào hồn từng giọt sương đêm, ướt suối tóc mềm che bờ vai thon nhỏ…”, “Suối tóc tương tư theo đường trăng vàng úa, thành bờ cát dài đưa lối đến tình yêu. Đâu cả rồi những kỷ niệm đầu tiên, hãy cho em nghe lại một vần thơ sầu muộn”.

Theo tôi, vở tuồng đẹp nhất, hay nhất là tình bạn chân thành từ thuở thiếu thời giữa nhà thơ tài hoa và bác sĩ Tùng, là tình yêu của cô láng giềng Mai Đình nghèo khó tràn đầy sự nhẫn nại, tận tụy hy sinh cho người mình yêu mà không đòi hỏi được đền đáp. Chết cho người mình yêu không khó, nhưng sống cho người mình yêu mới khó. Một tình bạn chân thành và một tình yêu trong sáng, cao đẹp, hy sinh không vụ lợi đã làm xúc động người xem.

Tạ Phong Tần

web_tvn_675e.jpg
Chuyện tình Hàn Mạc Tử với Trọng Hữu, Mỹ Châu, Lệ Thuỷ


Advertisements
Chuyên mục:Tản mạn
  1. Không có bình luận
  1. No trackbacks yet.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: