Trang chủ > Khoa học pháp lý > QUYỀN CỦA NGƯỜI BÀO CHỮA TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

QUYỀN CỦA NGƯỜI BÀO CHỮA TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

June 05, 2008

Không hiểu ông Nguyễn Minh Luân không đủ trình độ để hiểu các điều khoản quy định trong Bộ Luật TTHS hay ông cố ý lạm dụng quyền lực xâm phạm quyền con người? Hành vi trái pháp luật của ông Luân là chủ ý của ông hay ông thực hiện theo chủ ý của ai? Ông Luân đã dám thách thức Luật sư đi kiện hẳn phải có kẻ “tai to mặt lớn” nào đó đứng đàng sau “bảo kê” cho hành vi xem thường pháp luật của ông?


Văn phòng Luật sư Pháp Quyền vừa có đơn khiếu nại gởi đến Trưởng CA quận 9 và Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân quận 9 Thành phố Hồ Chí Minh khiếu nại hành vi vi phạm phạm pháp luật của ông Nguyễn Minh Luân – Phó CA quận 9, kiêm Trưởng Nhà tạm giữ.

Lý do: ông Luân đã có hành vi cản trở Luật sư tiếp xúc các bị can đang bị tam giam bằng cách đòi hỏi phải có Kiểm sát viên đi cùng Luật sư mới được gặp bị can, dù Viện trưởng Viện kiểm sát quận 9 đã cấp giấy chứng nhận bào chữa cho các Luật sư. (Xem đơn khiếu nại đính kèm).

Blog Bút Thép băn khoăn: “Không biết điều này có đúng luật hay không mà ông Luân còn thách thức Luật sư muốn kiện ông ta thì cứ tự nhiên. Nếu Ông Luân cậy quyền thế xem thường pháp luật thì chắc chắn CAQ9 phải đối phó với sự phẫn nộ của người dân trong một tương lai gần đây”.

Theo Luật sư Lê Trần Luật – Trưởng Văn phòng Luật sư Pháp Quyền, thì đòi hỏi của ông Luân rất vô lý, vi phạm điểm e khoản 2 Điều 58 BLTTHS.

Vì vậy, để giải đáp thắc mắc cho Bút Thép, trong phạm vi bài viết này, tôi sẽ trình bày quyền của người bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam được quy định như thế nào.

Người bào chữa – Anh là ai?

Điều 56 Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự quy định người bào chữa có thể là: Luật sư; Người đại diện hợp pháp của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo; Bào chữa viên nhân dân.

– Luật sư là người có đủ tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề theo quy định của Luật này, thực hiện dịch vụ pháp lý theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức (Điều 2 Luật Luật sư );

– Bộ Luật TTHS không quy định rõ thế nào là “Người đại diện hợp pháp của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo”. Tuy nhiên, có thể vận dụng điểm a khoản 1 Điều 58 Bộ Luật Dân Sự về giám hộ đương nhiên đối với người chưa thành niên (chưa đủ 18 tuổi) để hiểu người đại diện hợp pháp là: Người chưa thành niên không còn cha, mẹ, không xác định được cha, mẹ hoặc cha, mẹ đều mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, bị Toà án hạn chế quyền của cha, mẹ hoặc cha, mẹ không có điều kiện chăm sóc, giáo dục người chưa thành niên đó và nếu cha, mẹ có yêu cầu. Hoặc người đại diện theo pháp luật bao gồm: Cha, mẹ đối với con chưa thành niên; Người giám hộ đối với người được giám hộ (Điều 141 BLDS).

Trong trường hợp có yêu cầu thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định (chỉ định) người đại diện (Điều 140 BLDS). Người đại diện phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ (khoản 5 Điều 139 BLDS).

Bộ Luật Hình Sự quy định trách nhiệm hình sự là trách nhiệm cá nhân đối với những chủ thể có năng lực chịu trách nhiệm hình sự, trường hợp mất năng lực hành vi khi thực hiện hành vi phạm tội thì không phải chịu trách nhiệm hình sự nên trong phạm vi bài viết này không cần đề cập đến đại diện hợp pháp trong các giao dịch dân sự do người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự thực hiện.

– Đối với “Bào chữa viên nhân dân” thì hệ thống pháp luật hiện hành không có văn bản nào quy định về chế định này nhưng không hiểu sao các nhà lập pháp vẫn chưa sửa đổi BLTTHS bằng cách bỏ đi hoặc quy định rõ hơn “Bào chữa viên nhân dân” là ai, tiêu chuẩn như thế nào.

Vì vậy, thực tế người bào chữa chỉ có 2 loại là Luật sư và người dại diện hợp pháp.

Một người bào chữa có thể bào chữa cho nhiều người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong cùng một vụ án, nếu quyền và lợi ích của họ không đối lập nhau. Nhiều người bào chữa có thể bào chữa cho một người bị tạm giữ, bị can, bị cáo. (khoản 3 Điều 56 BLTTHS).

Quyền của người bào chữa theo luật định

Khoản 1 Điều 58 Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự quy định “Người bào chữa tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can. Trong trường hợp bắt người theo quy định tại Điều 81 và Điều 82 của Bộ luật này thì người bào chữa tham gia tố tụng từ khi có quyết định tạm giữ. Trong trường hợp cần giữ bí mật điều tra đối với tội xâm phạm an ninh quốc gia, thì Viện trưởng Viện kiểm sát quyết định để người bào chữa tham gia tố tụng từ khi kết thúc điều tra”.

Các hình thức tham gia tố tụng của người bào chữa được quy định tại Điều 58 BLTTHS.

Khoản 4 Điều 56 BLTTHS quy định cụ thể hơn về thời gian “tham gia tố tụng” bằng hình thức tiếp xúc với người bị tạm giữ, tạm giam của người bào chữa như sau:

“ Trong thời hạn ba ngày, kể từ ngày nhận được đề nghị của người bào chữa kèm theo giấy tờ liên quan đến việc bào chữa, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án phải xem xét, cấp giấy chứng nhận người bào chữa để họ thực hiện việc bào chữa. Nếu từ chối cấp giấy chứng nhận thì phải nêu rõ lý do.

Đối với trường hợp tạm giữ người thì trong thời hạn 24 giờ, kể từ khi nhận được đề nghị của người bào chữa kèm theo giấy tờ liên quan đến việc bào chữa, Cơ quan điều tra phải xem xét, cấp giấy chứng nhận người bào chữa để họ thực hiện việc bào chữa. Nếu từ chối cấp giấy chứng nhận thì phải nêu rõ lý do”.

Lý do ở đây là những lý do đã được luật hóa tại BLTTHS chớ không phải lý do do cơ quan tố tụng tự nại ra để cản trở người bào chữa thực hiện nhiệm vụ của mình. Cụ thể, lý do đó là “Trong trường hợp cần giữ bí mật điều tra đối với tội xâm phạm an ninh quốc gia, thì Viện trưởng Viện kiểm sát quyết định để người bào chữa tham gia tố tụng từ khi kết thúc điều tra” (Điều 58).

Các tội xâm phạm an ninh quốc gia là các tội danh được quy định tại CHƯƠNG XI, từ Điều 78 đến Điều 91 Bộ Luật Hình Sự (1999) , gồm: Tội phản bội Tổ quốc, Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân, Tội gián điệp, Tội xâm phạm an ninh lãnh thổ, Tội bạo loạn, Tội hoạt động phỉ, Tội khủng bố, Tội phá hoại cơ sở vật chất – kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Tội phá hoại việc thực hiện các chính sách kinh tế – xã hội, Tội phá hoại chính sách đoàn kết, Tội tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Tội phá rối an ninh, Tội chống phá trại giam, Tội trốn đi nước ngoài hoặc trốn ở lại nước ngoài nhằm chống chính quyền nhân dân.

Như vậy, ngoài những tội danh được liệt kê ở Chương XI trên, cơ quan tố tụng phải cấp giấy chứng nhận người bào chữa cho Luật sư hoặc người đại diện hợp pháp của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo để họ thực hiện nhiệm vụ bào chữa và không được quyền cản trở người bào chữa tiếp xúc với người bị tạm giữ, bị can, bị cáo đang bị tạm giam dù chưa kết thúc việc điều tra.

Nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng

“Người bị tạm giữ, bị can, bị cáo có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa”.

– Nghĩa vụ: “Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án có nhiệm vụ bảo đảm cho người bị tạm giữ, bị can, bị cáo thực hiện quyền bào chữa của họ theo quy định của Bộ luật này” (Điều 11 BLTTHS)

– Trách nhiệm: “Trong quá trình tiến hành tố tụng, cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng phải nghiêm chỉnh thực hiện những quy định của pháp luật và phải chịu trách nhiệm về những hành vi, quyết định của mình. Người làm trái pháp luật trong việc bắt, giam, giữ, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. (Điều 12 BLTHS).

Điều 72 Hiến pháp quy định: “Không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của Toà án đã có hiệu lực pháp luật”. Người bị tạm giữ, tạm giam tuy tạm thời bị hạn chế quyền tự do đi lại nhưng chưa phải là người có tội và họ vẫn có đầy đủ các quyền con người do pháp luật quy định.

Hành vi cản trở Luật sư gặp gỡ, tiếp xúc với bị can của ông Nguyễn Minh Luân rõ ràng là lạm dụng quyền lực, ngang nhiên tước đoạt quyền công dân của người khác một cách trái pháp luật.

Không hiểu ông Nguyễn Minh Luân không đủ trình độ để hiểu các điều khoản quy định trong Bộ Luật TTHS hay ông cố ý lạm dụng quyền lực xâm phạm quyền con người? Hành vi trái pháp luật của ông Luân là chủ ý của ông hay ông thực hiện theo chủ ý của ai? Ông Luân đã dám thách thức Luật sư đi kiện hẳn phải có kẻ “tai to mặt lớn” nào đó đứng đàng sau “bảo kê” cho hành vi xem thường pháp luật của ông?

Văn phòng Luật sư Pháp Quyền “nổ súng” đầu tiên?

Ngày 6/10/2007 Đoàn Luật sư TP Hà Nội tổ chức hội thảo khoa học “Hoạt động của luật sư trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự, thực trạng và giải pháp”. Khách mời có ông Đặng Quang Phương – Phó Chánh án thường trực TAND Tối Cao để giải đáp nhiều vấn đề quan trọng, không có đại diện từ cơ quan Công an, dù Ban tổ chức đã mời, cũng không một cán bộ nào của cơ quan điều tra tham dự hội thảo.

Đoàn Luật sư Hà Nội “đề nghị có chế tài xử lý những người cản trở luật sư hoạt động đúng pháp luật”. Ông Đặng Quang Phương đã hỏi lại: “Khi gặp khó khăn, các anh có kiên trì không, có làm khiếu nại không, hay là luật sư bỏ cuộc? ” thì không có câu trả lời, hay nói chính xác hơn là ngay cả các Luật sư cũng ngại kiến nghị, khiếu nại bằng văn bản vì “lý do tế nhị” dù luôn mồm kêu là bị Cơ quan điều tra cản trở, sách nhiễu, nói dối…

Việc Trưởng Văn phòng Luật sư Pháp Quyền chính thức nộp đơn khiếu nại đến các cấp lãnh đạo cơ quan tố tụng hành vi cản trở Luật sư tác nghiệp này có lẽ là phát súng đầu tiên tạo tiền đề cho giới Luật sư mạnh dạn đấu tranh với các hành vi vi phạm quyền con người của cơ quan tố tụng nhằm bảo vệ quyền tác nghiệp theo luật định của mình.

Chúng ta hãy chờ xem cách xử xự của Trưởng CA quận 9, Viện trưởng VKS quận 9 Thành phố HCM như thế nào để biết rằng ngay cả đô thị văn minh nhất, lớn nhất nước Việt Nam này có ánh sáng công lý rọi tới hay không. Từ đó mà suy ra người dân ở nơi khác sẽ sống như thế nào nếu chỉ có “đèn dầu le lói”.

Tạ Phong Tần

Chuyên mục:Khoa học pháp lý

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d người thích bài này: