Trang chủ > Chính trị > NGUYÊN TẮC “DÂN CHỦ TẬP TRUNG” TRONG TƯ TƯỞNG HCM

NGUYÊN TẮC “DÂN CHỦ TẬP TRUNG” TRONG TƯ TƯỞNG HCM

19 Tháng 6 2006 – Cập nhật 09h07 GMT

Toàn bộ các bài viết của Hồ Chủ tịch đều không có cụm từ “tập trung dân chủ”, mà chỉ có 17 lần dùng cụm từ “dân chủ tập trung”

Ở Việt Nam, lâu nay chúng ta vẫn quen nghe, quen thấy, quen dùng cụm từ “nguyên tắc tập trung dân chủ” trên các phương tiện thông tin đại chúng, các văn kiện, tài liệu của Đảng, cơ quan Nhà nước các tổ chức xã hội.

Trong phạm vi bài viết này, tôi không đi sâu vào khái niệm “nguyên tắc tập trung dân chủ” chúng ta vẫn thường dùng, mà chỉ bàn về “nguyên tắc dân chủ tập trung” trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vì sao Hồ Chủ tịch không dùng cụm từ “nguyên tắc tập trung dân chủ” mà lại dùng cụm từ “nguyên tắc dân chủ tập trung”.

“Dân chủ tập trung” chớ không phải “tập trung dân chủ”

Nghiên cứu tác phẩm “Hồ Chí Minh Toàn Tập” (12 tập, NXB Chính Trị Quốc Gia, tái bản lần thứ 2, năm 2000) toàn bộ các bài viết, bài phát biểu của cụ đều không có cụm từ “tập trung dân chủ” mà cụ đã 17 lần dùng cụm từ “dân chủ tập trung”.

Để cho quần chúng dễ hiểu, Hồ Chủ tịch giải thích ngắn gọn, đơn giản: “Tập thể lãnh đạo là dân chủ. Cá nhân phụ trách là tập trung. Tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, tức là dân chủ tập trung”. (Hồ Chí Minh toàn tập – Tập 5).

Khái niệm “Dân chủ tập trung” là gì? Trong bài viết “Thường thức chính trị”, Hồ Chủ tịch đã giải thích rất tỉ mỉ, chi tiết:

“Ở nước ta chính quyền là của nhân dân, do nhân dân làm chủ. Nhân dân bầu ra các Hội đồng nhân dân, Uỷ ban kháng chiến hành chính địa phương, và Quốc hội cùng Chính phủ Trung ương.

Trong các cuộc bầu cử, công dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt gái trai, tôn giáo, mức tài sản, trình độ văn hoá, không phân biệt nòi giống đều có quyền tham gia. Đó là một cách rất hợp lý, để nhân dân lao động thực hành quyền thống trị của mình.

Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền. Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền ấy. Thế là dân chủ.”

Hồ Chủ tịch luôn khẳng định: “Đảng tổ chức theo nguyên tắc dân chủ tập trung” và “Đảng phải giữ vững chế độ dân chủ tập trung”.

Bàn về “Sửa đổi lối làm việc”, Hồ Chủ tịch viết: “Có những cán bộ chỉ thấy lợi ích bộ phận của mình, không thấy lợi ích của toàn thể, muốn đem lợi ích của toàn thể phục tùng lợi ích của bộ phận mình. Họ quên hẳn cái chế độ dân chủ tập trung. Họ quên rằng thiểu số phải phục tùng đa số, hạ cấp phải phục tùng thượng cấp, bộ phận phải phục tùng toàn thể”.

Hồ Chủ tịch nhấn mạnh “Về tổ chức, Đảng Lao động Việt Nam theo chế độ dân chủ tập trung” (Báo cáo chính trị tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, Sách đã dẫn, Tập 7).

Báo cáo về Dự thảo Hiến pháp sửa đổi tại kỳ họp thứ 11 Quốc Hội khóa I nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa, Hồ Chủ tịch viết: “Điều 4 dự thảo Hiến pháp sửa đổi định rõ nguyên tắc tổ chức của Nhà nước ta là dân chủ tập trung. Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Chính phủ trung ương và các cơ quan khác của Nhà nước đều theo nguyên tắc dân chủ tập trung” (Sách đã dẫn, Tập 9).

Tóm lại, Hồ Chủ tịch luôn luôn nhấn mạnh về tầm quan trọng của dân chủ trong xây dựng một Nhà nước mới, sự cần thiết phải thực hiện dân chủ nếu muốn xây dựng một quốc gia dân giàu nước mạnh, dân chủ luôn có trước, đi trước, được thực hiện trước; đồng thời chỉ rõ tầm quan trọng của việc lãnh đạo tập trung để chống tình trạng “bừa bãi, lộn xộn, vô chính phủ” làm “hỏng việc”.

Chỉ hai lần Hồ Chủ tịch dùng từ “tập trung dân chủ” nhưng là nhắc lại ý kiến, đề nghị của người khác chớ không phải là ý kiến riêng của cụ.

Đó là khi công bố “Những ý kiến đóng góp để bổ sung Dự thảo Hiến pháp sửa đổi”, Hồ Chủ tịch viết: “Nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản của các cơ quan Nhà nước trong chế độ ta, nó đã được thể hiện trong tổ chức Nhà nước của ta. Vì vậy có nhiều ý kiến đề nghị ghi rõ nó vào Hiến pháp. Chúng tôi đã bổ sung vào điều 4”. (Sách đã dẫn, Tập 9).

Hoặc khi tổng hợp ý kiến các đại biểu của 81 Đảng Cộng sản và công nhân họp ở Mátxcơva đã nhất trí thông qua một bản Tuyên ngôn (Bổ sung và phát triển nội dung của bản Tuyên ngôn năm 1957, Tuyên ngôn này là cương lĩnh cách mạng chung cho tất cả các đảng Mác – Lênin toàn thế giới), Hồ Chủ tịch viết: “…Các đảng đều bảo vệ sự thống nhất nội bộ và giữa các đảng anh em như bảo vệ con ngươi của mắt mình, giữ gìn nguyên tắc lãnh đạo tập trung dân chủ, thắt chặt quan hệ giữa đảng và quần chúng…”. (Phong trào cộng sản và công nhân quốc tế đoàn kết, đấu tranh thắng lợi, (Sách đã dẫn, Tập 10)

Điều này cho thấy, không phải Hồ Chủ tịch không biết cụm từ “tập trung dân chủ” mà là Người biết mà không dùng, vì quan điểm nhất quán trước sau như một của Người là “dân chủ tập trung”.

Có nghĩa là phải thực hiện dân chủ trước, sau đó mới đến tập trung, chớ không phải cứ tập trung quyền lực vào một vài cá nhân trước rồi mới tính đến chuyện thực thi dân chủ.

Hồ Chủ tịch đặc biệt nhấn mạnh: “Mọi việc đều bàn bạc một cách dân chủ và tập thể. Khi đã quyết định rồi, thì phân phối công tác phải rạch ròi giao cho một hoặc mấy đồng chí phụ trách làm đến nơi đến chốn”. (Sách đã dẫn, Tập 10)

Xem nhẹ dân chủ sẽ dẫn dến tập trung quan liêu

Thực tế trong thời gian qua, chúng ta đã không thực hiện đúng lời dạy của Bác là “đảm bảo nguyên tắc dân chủ tập trung”, coi tập trung là cái có có trước, thực hiện trước, dân chủ là cái có sau, thực hiện sau; từng nơi, từng lúc thậm chí xem nhẹ hoặc không thực hiện dân chủ.

Từ đó dẫn đến tình trạng thiên lệch về tập trung dẫn đến tập trung quan liêu, thống nhất cứng nhắc, vi phạm dân chủ trong Đảng, xuất hiện hàng loạt sai lầm như: gia trưởng, độc đoán, sùng bái cá nhân, cá nhân trùm lên tập thể, có nơi có lúc rất nghiệm trọng.

Trong kinh tế thì nhấn mạnh một chiều tập trung thống nhất, coi nhẹ dân chủ; nhấn mạnh một chiều tính kế hoạch, coi nhẹ cơ chế thị trường; nhấn mạnh một chiều quan hệ dọc, coi nhẹ quan hệ ngang…. làm hạn chế tính đa dạng, phong phú, sáng tạo của các thành phần kinh tế.

Không ít cấp ủy và tổ chức Đảng thiếu tôn trọng và phát huy quyền của Đảng viên, ít lắng nghe ý kiến cấp dưới. Không ít cán bộ lãnh đạo chưa quen với thông tin ngược chiều, không thích nghe ý kiến khác với ý kiến của mình. Trong sinh hoạt Đảng còn thiếu những cơ chế cụ thể có hiệu lực đảm bảo phát huy dân chủ.

Hiện tượng cán bộ lãnh đạo độc đoán, mệnh lệnh, trù dập, ức hiếp quần chúng còn xảy ra ở một số nơi, có khi rất trầm trọng. Trong khi tình trạng mất dân chủ hoặc dân chủ hình thức còn nặng thì biểu hiện dân chủ cực đoan, tự do vô kỷ luật, bất chấp kỷ cương không ít. Hiện tượng bè cánh, mất đoàn kết ở một số cấp ủy, cơ quan rất nghiêm trọng.

Một vài ví dụ

Điển hình gần đây nhất cho tình trạng tập trung mà thiếu dân chủ là vụ án trùm xã hội đen Năm Cam câu kết với một số quan chức xâm hại nghiêm trọng đến tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trong nước, scandal bán quota ở Bộ Thương mại, scandal cán bộ cao cấp Thanh tra Nhà nước nhận hối lộ, ung nhọt tham nhũng ở PMU18, nay lại thêm scandal VN Airlines và các khoản chi tiền Nhà nước “hào phóng” vô tội vạ v.v.

Tình trạng “Đại biểu Quốc Hội kiêm nhiệm, cử tri chuyên trách” là hình thức thiếu dân chủ

Tất cả những vụ bê bối này đều có một đặc điểm chung là quyền lực tập trung vào tay một vài cá nhân, phe cánh, mà thiếu dân chủ, mất dân chủ trầm trọng làm toàn bộ hệ thống Đảng, Đoàn Thanh Niên, Công Đoàn của các cơ quan này đều bị vô hiệu hóa, tê liệt.

Từ năm 1995 đến nay, hơn 700 cuộc đình công diễn ra trên cả nước, nhưng thay vì giải quyết tận gốc nguyên nhân đình công là hành vi làm trái luật Lao động, xâm hại đến lợi ích chính đáng của người lao động thì những nhà làm luật lại đưa ra những quy định mới để hạn chế đình công, cốt sao tạo thuận lợi dễ dàng cho các nhà quản lý theo kiểu ban bố mệnh lệnh từ trên xuống, không cần lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, tìm hiểu nguyên nhân đình công của người lao động. Điều này đã gây phản ứng, bất bình cho đa số Đại biểu Quốc Hội khi thông qua Dự thảo Luật.

Tình trạng “Đại biểu Quốc Hội kiêm nhiệm, cử tri chuyên trách” cũng là một hình thức thiếu dân chủ.

Ông Phạm Thế Duyệt, ĐBQH – Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nói rằng cá nhân ông mỗi lần đi tiếp xúc với cử tri ông thường đề nghị Bí thư, Chủ tịch của tỉnh, của huyện, xã cùng dự. Vì ông thấy thường thì trong các buổi tiếp xúc cử tri những vấn đề nổi cộm ở địa phương hay được cử tri nêu lên và đó là việc Đảng bộ và chính quyền địa phương phải giải quyết trước tiên.

Nhưng thông thường, mấy vị có trách nhiệm ở tỉnh, ở huyện thường không đi dự cùng ĐBQH, chỉ cử những ông như Phó Chủ tịch HĐND hoặc những ông chẳng có quyền quyết sách gì cả cùng dự với ĐBQH… có nghĩa là những vị lãnh đạo này chỉ ngồi phòng VIP ban bố mệnh lệnh, chỉ tiêu, kế hoạch… xuống cấp dưới mà không cần nghe ý kiến của người dân về những mệnh lệnh, chỉ tiêu, kế hoạch… đó ảnh hưởng đến cuộc sống người dân như thế nào. Tức là trái với nguyên tắc dân chủ tập trung vậy.

Thực tế cho thấy những ĐBQH tâm huyết làm nhiệm vụ cử tri tín nhiệm giao phó không nhiều, những Đại biểu thường phát biểu mạnh mẽ nhất ở diễn đàn Quốc Hội thường là những người không giữ chức vụ.

Ai cũng thấy tình trạng quan chức tham nhũng, hối lộ tài sản kếch xù chuyển giao cho con cái, anh em, cha chồng mẹ vợ, con dâu con rể…. đứng tên là rất phổ biến ở bất cứ quốc gia nào, những người này thường lợi dụng danh nghĩa quan chức để thao túng cá nhân.

Dự thảo Luật Phòng chống tham nhũng đã liệt kê tất cả các đối tượng kể trên vào loại phải kê khai tài sản.

Tuy nhiên, khi thông qua, các vị ĐBQH đã loại bỏ bớt, chỉ còn “vợ hoặc chồng và con chưa thành niên” của cán bộ phải kê khai tài sản, còn lại đều “lọt lưới”. Điều này thật sự có lợi cho các ĐBQH kiêm nhiệm quan chức (chiếm 75% tổng số ĐBQH) mà đã tạo lỗ hổng lớn cho tham nhũng tẩu tán tài sản, người dân bất bình, phản ứng cũng chẳng ăn thua gì. Phải chăng ý thức và quyết tâm chống tham nhũng như thế mà phát động chống tham nhũng nhưng kết quả tham nhũng càng chống càng tăng?

Củng cố lòng tin của nhân dân

Để củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước nhất thiết phải đảm bảo nguyên tắc dân chủ tập trung, Hồ Chủ tịch đã dạy phải kiên quyết thực hành những nguyên tắc sau đây:

1. Việc gì cũng phải học hỏi và bàn bạc với dân chúng, giải thích cho dân chúng.

2. Tin vào dân chúng. Đưa mọi vấn đề cho dân chúng thảo luận và tìm cách giải quyết. Chúng ta có khuyết điểm, thì thật thà thừa nhận trước mặt dân chúng. Nghị quyết gì mà dân chúng cho là không hợp thì để họ đề nghị sửa chữa. Dựa vào ý kiến của dân chúng mà sửa chữa cán bộ và tổ chức của ta.

3. Chớ khư khư giữ theo “sáo cũ”. Luôn luôn phải theo tình hình thiết thực của dân chúng nơi đó và lúc đó, theo trình độ giác ngộ của dân chúng, theo sự tình nguyện của dân chúng mà tổ chức họ, tùy hoàn cảnh thiết thực trong nơi đó, và lúc đó, đưa ra tranh đấu.

4. Chúng ta tuyệt đối không nên theo đuôi quần chúng. Nhưng phải khéo tập trung ý kiến của quần chúng, hóa nó thành cái đường lối để lãnh đạo quần chúng. Phải đem cách nhân dân so sánh, xem xét, giải quyết các vấn đề, mà hóa nó thành cách chỉ đạo nhân dân.

5. “Phải đưa chính trị vào giữa dân gian”. Trước kia, việc gì cũng từ “trên dội xuống”. Từ nay việc gì cũng phải từ “dưới nhoi lên”.

Đại hội X của Đảng nhận định “đất nước ta đang ngày càng lớn mạnh. Thế giới đang thay đổi rất nhanh”.

Từ đó đề ra mục tiêu ”Nước ta phải sớm trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Nhân dân ta phải được hưởng cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc”.

Muốn thực hiện được mục tiêu đó, cần phải tập trung toàn bộ nhân, tài, vật lực cả nước vào công cuộc xây dựng đất nước, biện pháp thực hiện không gì bằng phát huy dân chủ, thực thi dân chủ, đảm bảo thực hiện nghiêm, triệt để nguyên tắc dân chủ tập trung, đó chính là sự công khai, minh bạch để người dân được thực hiện cái quyền mà pháp luật cho phép là được “biết”.

Dân biết thì dân mới có thể bàn, mới có thể làm, mới có thể kiểm tra; còn ngược lại, thiếu dân chủ, xem nhẹ dân chủ thì “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” chỉ là khẩu hiệu nói suông trong các cuộc họp mà thôi.

Tạ Phong Tần

———————–

Bài đã đăng website BBC:

http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/story/2006/06/060616_danchu_taptrung.shtml

Advertisements
Chuyên mục:Chính trị
  1. Không có bình luận
  1. No trackbacks yet.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: