Nói chung, bạn sợ điều gì, quỷ dữ sẽ làm điều ấy đối với bạn, mục đích của chúng là làm cho bạn vì sợ mà khuất phục, ngoan ngoãn nghe theo chúng như nô lệ.

Giờ đây các bạn đang hoang mang lo sợ chẳng khác tông đồ đang bị chao đảo vì sóng to gió lớn trên Biển Hồ. Nhưng khi Chúa nói: “Thầy đây, đừng sợ!” mọi lo sợ lập tức tiêu tan, và các ông đã cập bến bình an.

Vì vậy, hãy kiên cường từ bỏ những lợi ích tinh thần, vật chất mà nếu vì nó, bạn sẽ bị lệ thuộc. Bạn đừng nghĩ rằng mình không là được việc đó, đừng nghĩ rằng mình yếu đuối. Hãy tin rằng, Đức Yêsu luôn ở bên bạn. Đừng sợ thánh giá của mình quá lớn, “ơn Ta đủ cho con” (2Cr 12,9).

Trả lời quan Tổng trấn Philatô, Đức Yêsu nói: “Tôi đã sinh ra và đã đến thế gian nhằm mục đích này: làm chứng cho sự thật. Ai đứng về phía sự thật thì nghe tiếng tôi” (Ga 18, 37). Làm chứng cho sự thật, mới nghe cứ tưởng chừng như đơn giản. Có gì to tát đâu, sự thật là những gì đang diễn ra quanh chúng ta, nó xảy ra như thế nào thì chúng ta cứ như thế mà xác nhận sự việc đó, không thêm thắt, không đẻo bớt, cũng không bóp méo, không bẻ cong, không tường thuật nửa vời… “làm chứng cho sự thật” thiệt là quá dễ.

Nhưng không, giữa thế gian đầy dẫy các âm mưu đen tối, dối trá để tàn hại lẫn nhau nhằm mưu cầu quyền lợi, địa vị, thì “làm chứng cho sự thật” không đơn giản chút nào mà là việc làm hết sức nguy hiểm. Lịch sử đã chứng minh cách đây hơn 2.000 năm, con người đầu tiên công khai tự khẳng định mình là có sứ mệnh “làm chứng cho sự thật” đã phải bỏ mình ô nhục trên thập giá vì chính cái sứ mệnh ấy, đó là Đức Yêsu. Để bảo vệ quyền lợi, địa vị độc tôn về mọi mặt của mình, các thượng tế và nhóm Pha-ri-sêu đã mua chuộc Giuđa chỉ điểm để bắt Người giao cho quân La Mã.

Trong thời đại ngày nay, khi mà xã hội đầy dẫy sự bất công, lấy bạo lực làm nền tảng cho tồn tại, lấy dối trá làm phương tiện để tiến thân, lấy sự tàn hại người khác làm cơ sở cho sự tồn tại của chính mình, trắng đen lẫn lộn, thị phi bất phân… thì muốn sống lời Chúa “làm chứng cho sự thật” càng thêm nhiều gian nan, nguy hiểm gấp bội phần. Bởi lẽ, để bảo vệ cho cường quyền, bạo ngược, quyền lợi, địa vị, danh tiếng của mình, các thế lực sự dữ sẳn sàng dùng mọi thủ đoạn lừa bịp, dối trá, bịt mắt người xung quanh để chà đạp sự thật nào gây tổn hại đền quyền lợi của họ, chà đạp cá nhân nào dám đề cao sự thật. Nếu dùng thủ đoạn bịp bợm vẫn không xong, người dân vẫn tin tưởng vào lời nói của kẻ “làm chứng cho sự thật” kia, thì các thế lực đen tối sẽ dùng đến bạo lực, đến nhà tù, lưỡi gươm, họng súng để giết chết sự thật.

Tuy nhiên, trong thời đại ngày nay, khi mà thế giới loài người đã trở thành một thế giới phẳng không phân biệt quốc gia, dân tộc, khoa học đã phát triển vượt bậc, loài người đã có những giá trị chung bắt buộc phải tuân thủ (kể cả thế lực bạo ngược) là: nhân quyền, tự do, dân chủ… thì muốn treo cổ một ai đó lên thập giá để bịt miệng như thời của Chúa Yêsu thật không dễ dàng gì.

BBC ngày 30/8/2011 cho hay: Ông Lê Hồng Anh – Cựu Bộ trưởng Bộ Công an, nay là Thường trực Ban Bí thư của Trung ương đảng CSVN khen ngợi rằng: “Hội đồng lý luận trung ương đã phối hợp tốt với nhiều cơ quan khác nhau để thực hiện cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, bao gồm các cơ quan báo chí, truyền thông, quân đội, công an, Ban tuyên giáo, Ban đối ngoại và Học viện chính trị quốc gia”. Câu này ông Lê Hồng Anh nói ra thiệt quá đúng bản chất phương pháp quản lý xã hội của nhà cầm quyền Việt Nam mấy chục năm qua! Báo chí, truyền thông, tuyên giáo, đối ngoại, học viện mà cãi ko lại, đuối lý thì cho quân đội, công an vất “bao cao su đã qua sử dụng” vào nhà “nó”, ào vào nhà “nó” cướp máy tính cho “nó” nghỉ viết lên mạng, cướp điện thoại cho “nó” khỏi trả lời phỏng vấn, đuổi việc hoặc cấm tất cả các doanh nghiệp thuê cho “nó” chết đói, cấm cho thuê nhà để “nó” không có chổ ở, bắt bỏ tù “nó” cho “nó” nghỉ nói toàn diện luôn.

Trước những áp lực như vậy, để có thể tiếp tục đi theo con đường của Chúa Yêsu “làm chứng cho sự thật”, đòi hỏi chúng ta phải “từ bỏ chính mình”. Đức Yêsu nói: “Ai muốn theo Thầy, hãy từ bỏ chính mình, vác thập giá mình hằng ngày mà theo” (Mt 16, 24). “Thập giá mình hằng ngày” là gì? Đó là hằng ngày đối mặt với thế lực sự dữ với những âm mưu, thủ đoạn đen tối, bẩn thỉu, hèn hạ nhất mà chúng có thể nghĩ ra.

Ví dụ: Ngủ một đêm thức dậy mở cửa ra có thể thấy trước cửa nhà bị ném nhoe nhét phân người, hay không thể mở ra được vì có “bàn tay đen” dùng dây kẽm cột chặt cửa ra vào (chỉ còn thiếu một mồi lửa, một cái tàn thuốc lá của khách qua đường “vô tình” làm rơi vào là “xong”). Hoặc “đầu trâu mặt ngựa ào ào như sôi” tràn vào nhà bạn cướp sạch sành sanh mọi thứ của bạn nhằm làm cho bạn rơi vào tình cảnh lo kiếm cơm mà ăn cho khỏi chết đói, đến ly cà phê sáng, điếu thuốc trưa cũng không có thì hơi sức đâu mà nói đến tự do, nhân quyền nữa. Hoặc một ngày “đẹp trời” nào đó bạn đang đi ngoài đường thì sẽ có tai nạn giao thông “bất ngờ” đổ vào bạn, hay “quần chúng tự phát” sẳn sàng dùng bạo lực làm cho bạn bẹp dí. Ban đêm đang ngủ, bạn có thể nghe bên ngoài rầm rầm rộ rộ âm thanh đám đông “quần chúng tự phát” réo tên bạn đòi giết kiểu như “Giết Kiệt”, “Giết Phụng” năm nào ở Giáo xứ Thái Hà. Con bạn đến tuổi đi học nhưng không được xác nhận giấy tờ đi học, hoặc con đi học lớp 1 mà mẹ phải viết một thứ giấy rất lố bịch và bỉ ổi nhằm làm nhục người mẹ là “cam kết không vi phạm pháp luật”. Hoặc có kẻ sẽ ném hàng đống “bao cao su đã qua sử dụng” vào bạn với những vu cáo rất ư là dơ bẩn nhằm bôi nhọ danh dự bạn, v.v… Nói chung là sự nguy hiểm, sự đe dọa bẩn thỉu đổ ập lên đầu bạn và gia đình bạn rất “thiên hình vạn trạng” không kể xiết. Muốn liệt kê hết chắc tôi phải viết hẳn một quyển sách dày riêng về chủ đề này.

Nếu bạn đầu hàng trước thế lực sự dữ, bạn cúi đầu trước cường quyền bạo ngược, bạn chấp nhận làm một loại nô lệ mới cho chủ nghĩa vô thần, bạn chấp nhận sống là tồn tại bản thân thì bạn không cần phải đọc đoạn dưới này.

Ngược lại, bạn muốn đi theo con đường của Chúa, muốn làm một con người đúng nghĩa, biết yêu thương, sống trung thực, yêu công lý, hòa bình và “làm chứng cho sự thật”, bạn phải chấp nhận cuộc sống “từ bỏ chính mình” ngay từ bây giờ.

“Từ bỏ chính mình” tức là từ bỏ những thói quen, nhu cầu, quyền lợi, địa vị, ham muốn… mà các thế lực sự dữ có thể lợi dụng chúng để điều khiển bạn, buộc bạn phải hành động theo ý chúng.

Ví dụ: Lâu nay, người ta chỉ kiêng dè ma túy, sợ nghiện ma túy mà xem thường các loại nghiện khác, xem nó như thói quen bình thường. Thật ra, nó cũng không kém ma túy và hạ thấp nhân phẩm người nghiện không kém ma túy. Tôi đã từng chứng kiện việc một người nghiện cà phê, nghiện thuốc lá, nghiện rượu gặp lúc “vã” mà trong túi không tiền đã van xin người ta cho mình ly cà phê, điếu thuốc, cốc rượu đế, làm cho người đó trở nên hèn hạ, mất hết cả sĩ diện con người.

Không ít người do thói quen cờ bạc, thích nhậu nhẹt, ăn chơi, gái gú mà bán rẻ cả uy tín, danh dự vì họ không kềm chế được bản thân họ chống lại sự ham muốn theo thói quen đó. Không ít lần báo chí đăng thông tin một số cô gái trẻ vì ham sắm quần áo đẹp, trang sức, xe đời mới… mà đồng ý đi bán dâm theo sự điều khiển của kẻ chăn dắt. Thậm chí những ham muốn tưởng chừng rất chính đáng và trong sáng như: xem ca nhạc, xem phim, tiếp cận internet… vẫn có thể bị lợi dụng làm công cụ điều khiển bạn.

Đó là những ví dụ đơn giản, thực tế thế lực sự dữ còn đem cả tiền tài, quyền lợi (suất học, suất việc làm, suất cơ sở, cửa hiệu), chức vụ… để cám dỗ bạn. Nếu bạn không dám “từ bỏ” thì bạn đã bị kẻ xấu điều khiển bạn bằng những thứ ấy. Và chúng dùng bạn làm một thứ công cụ, vũ khí để hãm hại người lương thiện khác- những người dám “làm chứng cho sự thật”.

Nếu bạn sợ mất việc, chúng sẽ gây áp lực để bạn bị mất việc. Bạn sợ bị đuổi học, chúng sẽ gây áp lực để trường đuổi học bạn. Bạn sợ người nhà buồn, sợ họ lo lắng, chúng sẽ đến tận nhà bạn bịa đủ thứ chuyện hù dọa gia đình bạn, bịa chuyện đăng báo bôi nhọ danh dự bạn, v.v…

Nói chung, bạn sợ điều gì, quỷ dữ sẽ làm điều ấy đối với bạn, mục đích của chúng là làm cho bạn vì sợ mà khuất phục, ngoan ngoãn nghe theo chúng như nô lệ.

Giờ đây các bạn đang hoang mang lo sợ chẳng khác tông đồ đang bị chao đảo vì sóng to gió lớn trên Biển Hồ. Nhưng khi Chúa nói: “Thầy đây, đừng sợ!” mọi lo sợ lập tức tiêu tan, và các ông đã cập bến bình an.

Vì vậy, hãy kiên cường từ bỏ những lợi ích tinh thần, vật chất mà nếu vì nó, bạn sẽ bị lệ thuộc. Bạn “từ bỏ chính mình” thì không ai có thể làm bạn sợ hãi, không ai có thể đe dọa được bạn, không sự nguy hiểm nào làm cho bạn chùng bước trên con đường bảo vệ sự thật, công lý và hòa bình.

Bạn đừng nghĩ rằng mình không là được việc đó, đừng nghĩ rằng mình yếu đuối. Hãy tin rằng, Đức Yêsu luôn ở bên bạn. Đừng sợ thánh giá của mình quá lớn, “ơn Ta đủ cho con” (2Cr 12,9).

Maria Tạ Phong Tần

Paul Trần Minh Nhật (giữa)

Thống kê từ giữa năm 2007 đến năm 2011 có hơn 20 người dân vô tội mới bị “tạm giữ” đã chết oan ức trong đồn công an. Từ đầu năm 2011 đến nay có 7 người chết tức tưởi trong đồn công an sau khi bị bắt gồm: Nguyễn Lập Phương, Trịnh Xuân Tùng, Đặng Ngọc Trung, Nguyễn Công Nhựt, Trần Văn Dữ, Đặng Phi Vũ, Lê Văn Trận.

Ở thời điểm hiện nay, tôi cải biên lại lời Bao đại nhân rằng: “Đặt người dưới uy lực ngọn dùi cui, roi điện, xà lim, án tù…, làm mất sự học hành, làm ăn, hạnh phúc, con cái hư hỏng, cha mẹ đau ốm không người chăm sóc… thì muốn khai gì chẳng được. Đừng nói một vài lời khai, một ngàn lời khai cũng có như thường”. Xin quý vị nhớ cho rằng: Thân nhân của quý vị vô tội, nếu như trong tay cơ quan điều tra chỉ có mỗi chứng cứ duy nhất là lời khai.

Trong chiến dịch bắt cóc người hàng loạt ở giáo phận Vinh của nhà cầm quyền Việt Nam, sau 22 ngày bị “bắt cóc” đem đi mất tích, thân nhân những người bị bắt chạy long tóc gáy khắp nơi từ xã lên huyện lên tỉnh rồi đến Bộ Công an nhưng cơ quan nào cũng chối bỏ trách nhiệm và “Bộ chỉ về địa phương, địa phương chỉ lên Bộ”. Đến vài ngày sau Bộ Công an (An ninh điều tra) mới “lòi mặt” ra bằng thông báo cho gia đình các anh Nguyễn Xuân Anh (29 tuổi), Nguyễn Văn Oai và Nguyễn Văn Duyệt (cả hai đều 31 tuổi), Hồ Đức Hòa (37 tuổi) và Đặng Xuân Diệu (32 tuổi) biết là thân nhân của họ bị bắt vì tham gia vào đảng Việt Tân, vi phạm Điều 79 BLHS. Tình trạng những người bị công an bắt cùng thời điểm trên là Trần Hữu Đức, Đậu Văn Dương, Paul Trần Minh Nhật, Đặng Xuân Tương, Chu Mạnh Sơn, Thái Văn Dung, Nông Hùng Anh, Hồ Văn Oanh thì “biệt vô âm tính”.

Anh Paulus Lê Văn Sơn sau khi bị đám đông công an bắt cóc và niêm phong tài sản (bằng miệng, trái pháp luật) tại nơi anh Sơn thuê trọ, thông báo gửi cho gia đình anh dù có ghi rõ họ tên, địa chỉ người nhận nhưng vẫn cứ “nằm ì” ở Công an xã Hoằng Trung (Hoằng Hóa, Thanh Hóa) đến 26 ngày sau, khi người nhà đi tìm thì Phó Công an xã mới chịu chìa ra.

Tôi lấy làm ngạc nhiên khi tận mắt chứng kiến “Thông báo về việc tạm giam bị can” số 153/ANĐT ngày 11/8/2011 của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an (ANĐT) gửi cho thân nhân anh Paulus Lê Văn Sơn ghi: “Tham gia tổ chức phản động Việt Nam canh tân cách mạng đảng” hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân Quy định tại Điều 79 Bộ luật hình sự nước CHXH Việt Nam” (nguyên văn).

Thông báo này tất nhiên theo mẫu do Bộ Công an quy định, khác nhau ở chổ tên người và lý do bị bắt mà thôi. Chúng ta biết rằng văn bản của cơ quan pháp luật chỉ được sử dụng từ ngữ trong hệ thống văn bản pháp luật, mà toàn bộ hệ thống pháp luật Việt Nam không có từ “phản động”, không có định nghĩa “phản động”. Cái sai thứ 1 là cơ quan ANĐT lấy những từ ngữ “nôm na mách qué” nhét vào một văn bản pháp luật quan trọng (như cái Thông báo trên) để loan báo cho nhiều người biết công dân đó đã bị bắt vì phạm tội đó rõ ràng là sai hoàn toàn. Cái sai thứ 2 thuộc về lỗi ngữ pháp, viết hoa tùy tiện, thích hoa thì hoa, thích thường thì thường, nguyên tắc ngữ pháp tiếng Việt học sinh phải hoàn tất trong chương trình phổ thông lớp 9, không hiểu sao cán bộ ANĐT lại “chơi” chữ “Quy” viết Hoa là ý nghĩa gì? Cái sai thứ 3 là làm việc tắc trách, cẩu thả, xin hỏi Cơ quan ANĐT cái quốc gia “CHXH Việt Nam” này là quốc gia nào?

Thông báo tạm giam bị can của Cơ quan ANĐT BCA

Cơ quan điều tra cấp Bộ mà một câu ngắn có 34 chữ đã viết sai đến 3 chổ, ý là câu này có đến 22 chữ trích dẫn nguyên văn từ nơi khác mang vào, nếu toàn bộ 34 chữ đều do cán bộ ANĐT tự sáng tác ra hẳn còn sai sót nhiều hơn? Và cơ quan điều tra cấp dưới Bộ (tỉnh, thành phố, quận, huyện) còn sai sót nhiều hơn nữa? Do đó, tôi hoàn toàn có căn cứ để nghi ngờ năng lực điều tra của họ không đáp ứng yêu cầu khoa học-khách quan-trung thực – điều bắt buộc phải làm trong công tác điều tra.

Tôi không có thông tin chi tiết về hoàn cảnh bị bắt của các anh Nguyễn Xuân Anh, Nguyễn Văn Oai, Nguyễn Văn Duyệt, Hồ Đức Hòa, Đặng Xuân Diệu; riêng trường hợp anh Lê Văn Sơn, căn cứ lời kể của người chứng kiến, nội dung bản Thông báo, đối chiếu với khoản 1 Điều 81 Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự quy định về “Bắt người trong trường hợp khẩn cấp” thì thấy rằng Cơ quan ANĐT đã hành động tùy tiện trái pháp luật và có nhiều hành vi khuất tất.

Anh Lê Văn Sơn “bị một đám người bắt cóc ngay trước cổng nhà trọ”. Chị chủ nhà nói: “Sơn nó bị 6-7 người hung tợn bắt đi rồi cùng với chiếc xe máy và một người bạn đi cùng cũng bị bắt đi luôn”.

Khoản 1 Điều 81 BLTTHS quy định như sau:

1. Trong những trường hợp sau đây thì được bắt khẩn cấp:

a) Khi có căn cứ để cho rằng người đó đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng;

b) Khi người bị hại hoặc người có mặt tại nơi xảy ra tội phạm chính mắt trông thấy và xác nhận đúng là người đã thực hiện tội phạm mà xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn;

c) Khi thấy có dấu vết của tội phạm ở người hoặc tại chỗ ở của người bị nghi thực hiện tội phạm và xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn hoặc tiêu huỷ chứng cứ.

Anh Lê Văn Sơn bị bắt cùng một người bạn nữ ở trước cổng nhà trọ, không có tang vật phạm pháp khi bị bắt nên không có căn cứ để cho rằng “đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng” nên không đủ điều kiện đáp ứng điểm a;

Không có một vụ án hình sự nào đã xảy ra do anh Sơn thực hiện nên tại thời điểm bị bắt không có “người bị hại” hoặc “người có mặt tại nơi xảy ra tội phạm”, cũng không có dấu hiệu anh Sơn bỏ trốn, nên không đủ điều kiện đáp ứng điểm b;

Không hề phát hiện thấy “dấu vết của tội phạm ở người hoặc tại chỗ ở của người bị nghi thực hiện tội phạm”, nơi ở của anh Sơn ngoài những vật dụng sinh hoạt cá nhân, quần áo cũ rách ra thì nó trống trải đến mức thậm chí Cơ quan ANĐT cũng không thèm ra lệnh khám xét, do đó không đủ điều kiện đáp ứng điểm c.

Vì không hội đủ những điều kiện đã nêu ở trên, nên cơ quan điều tra phải có hành vi như bọn xã hội đen không coi pháp luật ra gì, đó là bắt cóc người lôi ù về cơ quan mình nhốt. Mãi đến hơn 20 ngày sau (chắc là ép ra) được một mớ “tờ nhận tội” nên mới khởi tố ra lệnh tạm giam?

Lâu nay, ở ViệtNam, tham gia đảng Việt Tân là cái cớ để quy chụp và bắt bớ công dân. Cần nhấn mạnh rằng, bắt khẩn cấp là kiểu “nghi thì ra lệnh bắt” chớ chưa đủ chứng cứ chứng minh ai đó phạm tội để khởi tố bị can. Nếu cơ quan ANĐT có đầy đủ bằng chứng (Ví dụ như: Đơn xin vào đảng, thủ tục kết nạp, tuyên thệ, thẻ đảng viên, các quyết định phân công tác của người lãnh đạo đảng đối với đảng viên…) thì cơ quan ANĐT đã đường hoàng khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can và ra lệnh bắt tạm giam một cách công khai đúng trình tự quy định tại Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự, không cần phải bắt cóc giữa đường rồi hợp pháp hóa bằng lệnh bắt khẩn cấp.

Ông Lý Thái Hùng- Tổng bí thư đảng Việt Tân nói với BBC những thanh niên Công giáo và Tin lành bị bắt trong hơn 20 ngày qua ở Nghệ An, Hà Nội và Sài Gòn không liên quan gì đến đảng Việt Tân của ông.

Ông Bao đại nhân “mặt sắt” (phim Bao Thanh Thiên, Đài Loan sản xuất năm 1993) hùng hồn cãi trước mặt hoàng đế Nhân Tông rằng: “Đặt phạm nhân dưới ngọn roi sấm sét thì muốn họ nói gì chẳng được”.

Thống kê từ giữa năm 2007 đến năm 2011 có hơn 20 người dân vô tội mới bị “tạm giữ” đã chết oan ức trong đồn công an. Từ đầu năm 2011 đến nay có 7 người chết tức tưởi trong đồn công an sau khi bị bắt gồm: Nguyễn Lập Phương, Trịnh Xuân Tùng, Đặng Ngọc Trung, Nguyễn Công Nhựt, Trần Văn Dữ, Đặng Phi Vũ, Lê Văn Trận.

Ở thời điểm hiện nay, tôi cải biên lại lời Bao đại nhân rằng: “Đặt người dưới uy lực ngọn dùi cui, roi điện, xà lim, án tù…, làm mất sự học hành, làm ăn, hạnh phúc, con cái hư hỏng, cha mẹ đau ốm không người chăm sóc… thì muốn khai gì chẳng được. Đừng nói một vài lời khai, một ngàn lời khai cũng có như thường”. Xin quý vị nhớ cho rằng: Thân nhân của quý vị vô tội, nếu như trong tay cơ quan điều tra chỉ có mỗi chứng cứ duy nhất là lời khai.

Tạ Phong Tần

Bánh Trung Thu Ðồng Khánh ở Sài Gòn. (Hình: DiaDiemVang.net)

Trung Thu thì năm nào cũng có, Trung Thu đều đến với mọi nhà giàu sang lẫn nghèo khó. Còn đám ma, đám cưới, đám thôi nôi, đám đầy tháng nhà sếp thì không phải năm nào cũng có. Có lần, tôi đi theo một vị lãnh đạo Công Ðoàn cơ quan tôi đi thăm… con rể sếp bị bệnh mà cảm thấy mình dị hợm, mặt dày quá chừng, dù tôi chỉ đi theo để ngồi im và nghe lãnh đạo Công Ðoàn “thăm hỏi.” Nó dị hợm ở chỗ con gái và con rể sếp chỉ là dân kinh doanh bình thường ngoài xã hội, chớ nào phải cán bộ, nhân viên gì trong cơ quan mình đâu, mà quan hệ con rể với cán bộ cơ quan (theo quy định) thì đại bác bắn không tới, không thuộc đối tượng Công Ðoàn phải thăm hỏi như là: ông bà, cha mẹ (ruột, bên vợ bên chồng), vợ chồng, con, anh chị em ruột của cán bộ, nhân viên.

Vì vậy, Trung Thu là một dịp để người ta “thể hiện tấm lòng” với cấp trên như một kiểu “đóng hụi chết” công khai mà không bị mang tiếng là hối lộ hoặc tham nhũng, cũng là một dịp để có tiền bỏ túi riêng một cách “hiên ngang,” “công khai minh bạch,” không sợ “đứa nào” nói ra nói vào. Ô hô! Trung Thu vạn tuế, vạn vạn tuế!

Mới đầu tháng 7 âm lịch mà Sài Gòn đã vào mùa kinh doanh bánh Trung Thu. Trên tất cả những con đường lớn trung tâm thành phố đã mọc lên những dãy ki-ốt lưu động màu sắc trang trí đỏ chót dựng trên vỉa hè từng dãy dài.Chưa đến cận ngày Trung Thu nên phần lớn người bán nhiều hơn người mua.

Lâu nay, Trung Thu và bánh Trung Thu không còn là dịp để cho trẻ con vui chơi rước đèn, ăn bánh, đón trăng mà là dịp để người lớn “hiếu hỉ” lẫn nhau. Chuyện bánh Trung Thu cao cấp hộp bánh mở ra trở thành bàn cờ tướng và những quân cờ ngà trắng bóng, sừng đen huyền… kèm chai rượu Tây, mỗi hộp chục triệu trở lên dùng biếu sếp, ngoài nhân bào ngư, vi cá, yến sào, gà quay… còn có “nhân” vàng miếng, kim cương, đá quý đã không còn là lạ nữa.

Người quen của tôi có bà con làm quan chức cỡ bự nên hàng năm cứ đến mùa Trung Thu là bà con ở quê (trong đó có người quen của tôi) được “hưởng xái” mỗi hộ gia đình một hộp bánh Trung Thu cao cấp, mà lại do chính “quan bà” đích thân cùng tài xế đánh xe con chở bánh về tận quê phân phát cho bà con, thế mới oai. “Quan bà” nói rằng bánh này người ta biếu “quan ông” năm nào cũng vài trăm hộp, nhà ăn không hết phải đem biếu bớt. Tôi cũng được mục kích một lần hộp bánh này, hộp đã được khui ra trước bay mùi bánh thơm phức, mở ra thấy trong hộp có 4 cái bánh Trung Thu nướng hình vuông, mỗi cạnh chiếc bánh hơn 1 tấc. Không nói ra thì ai cũng biết hộp bánh được “quan bà” mở ra trước để “khám điền thổ,” có “nhân lạ” trong đó thì “quan bà” đã “nghiệm thu” hết rồi. Chủ nhà cắt 1 góc bánh mời tôi “ăn cho biết,” nhân bánh có trứng vịt muối, gà quay, hạnh nhân, hạt sen, thịt quay, vi cá… nhưng thú thật là tôi phải cố gắng lắm mới khỏi phải nôn ra tại chỗ. Nhân bánh toàn đồ mặn loại để nhậu mà ăn chung với da bánh ngọt thì mùi vị nó chỏi nhau quá cỡ, nuốt không trôi, nhưng phải cố nuốt để giữ thể diện cho chủ nhà. Tôi bắt đầu hiểu ra rằng cái gọi là “bánh Trung Thu cao cấp” chỉ là tọng tất cả các thứ thường được gọi là “cao lương mỹ vị” sang trọng vào làm nhân bánh để khi rao lên quảng cáo cái bánh thêm phần “long trọng đại” rồi bán với giá trên mây chớ ăn vào chẳng thấy ngon lành gì, chỉ còn thiếu tuyết sâm ngàn năm là người ta chưa tọng vào làm nhân bánh mà thôi.

Các loại bánh nói trên người ta không dám biếu công khai và người nhận cũng không dám ăn công khai, nói chung đây là dịp để lo lót, hối lộ, nịnh nọt cấp trên. Tiền mua bánh là tiền túi của người mua, dù trước đó người mua kiếm tiền bằng những biện pháp bất minh hay không thì hạ hồi phân giải, nhưng chắc chắn không phải từ nguồn “cấu véo” tiền ngân sách hay tập thể.

Một cửa hàng bán bánh Trung Thu hạng sang trọng ở Hà Nội. (Hình: Hoang Ðinh Nam/AFP/Getty Images)

Tuy nhiên, cũng có những người nhờ dịp Trung Thu mà mỗi năm “đến hẹn lại lên” ăn công khai vào tiền ngân sách, quỹ tập thể mà không ai dám phê phán, cũng không ai làm gì được.

Năm nào cũng vậy, từ đầu mùa bánh Trung thu, các công ty đã quảng cáo ầm ĩ mua bánh số lượng lớn được hưởng chiết khấu từ 10 đến 25%, thương hiệu Kinh Ðô có chiết khấu từ 10% đến 27%. Hóa đơn từ 5 triệu đồng đến 30 triệu đồng được chiết khấu 15%-22%. Ðó là đối với bánh của các công ty, thương hiệu danh tiếng, họ cần giữ chất lượng sản phẩm sao cho “coi được” xứng với thương hiệu. Bánh của các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, bánh gia công mức chiết khấu cho người mua có thể lên đến 35%. Người bán còn công khai rao hàng nhắm vào đối tượng mua là cán bộ cơ quan, doanh nghiệp: “Bánh được chiết khấu cao lên tới 28%. Ðặc biệt có ưu đãi đặc biệt với khối cơ quan doanh nghiệp, ngoài chiết khấu cao, sẽ giao hàng tận nơi, có hợp đồng mua bán, xuất hóa đơn đầy đủ.”

Lãnh đạo Công Ðoàn cơ quan tôi ngày trước, cứ đến các dịp Trung Thu, lễ lạt này nọ đều tranh phần đi mua bánh trái, quà tặng cho cán bộ trong cơ quan. Mỗi cán bộ, nhân viên nhận được 1 suất quà bình quân trị giá 200 ngàn đến 300 ngàn đồng, thường có 2 bánh Trung Thu nho nhỏ, 2 bánh dẻo, nước ngọt loại 1.5 lít/chai (rẻ tiền). Bánh trái trong suất quà nói chung là “ăn được” (ăn vào không chết, không bị “Tào Tháo dí”) nhưng không thể gọi là ngon được, vì thành phần chủ yếu của nó gồm bột nướng (bao quanh), nhân đậu xanh hay khoai môn và một nửa cái lòng đỏ trứng vịt muối. Bánh dẻo đơn thuần là bột nếp trộn đường, mè nhồi cho dẻo, đóng khuôn, hấp chín.

Chất lượng dở như vậy, dĩ nhiên, ai cũng biết vì người bán đã cộng phần chiết khấu vào giá thành bán ra, còn phần chiết khấu nọ đương nhiên chui gọn vào túi vị lãnh đạo nọ. Cứ cho mỗi suất quà 200 ngàn đồng x 100 suất x 22% chiết khấu là có 4,4 triệu đồng bỏ túi ngon ơ. Con số 4,4 triệu thời điểm này “cực kỳ giá trị” khi lương của tôi (bậc 7/9) chưa đến 2 triệu/tháng và giá vàng khoảng hơn 1.500 ngàn/chỉ.

Năm nay, bánh Trung Thu loại bình dân giá 42 ngàn/cái (có 1/2 trứng trong nhân nhưng người bán thường nói là 1 trứng), loại 2 trứng 69 ngàn/cái. Bánh dẻo loại bình dân từ 30 đến 40 ngàn/cái. Như vậy, một suất quà Trung Thu bây giờ ít nhất cũng phải 300 ngàn đồng mới có thể “ăn được.” Nhưng không thể nói họ “tham nhũng” được vì hóa đơn đỏ xuất ra quyết toán với tài chính vẫn ghi đúng con số tiền đã trả cho người bán, trong đó có tiền chiết khấu, sau đó người bán tính phần trăm mà “thối lại” cho người mua. Tiền mua bánh làm quà Trung Thu thường thì lấy từ quỹ Công Ðoàn (tức tiền của cán bộ, nhân viên phải trích lương nộp hàng tháng cho Công Ðoàn), tiền từ Công Ðoàn cấp trên phân bổ xuống (tức tiền ngân sách = tiền thuế của dân) hoặc tiền giám đốc duyệt cho từ tiền kinh phí hoạt động của cơ quan (cũng là tiền ngân sách).

 Do đó, chức vụ Công Ðoàn trong cơ quan, đơn vị là một vị trí béo bở, đã có tiền (ngoài lương) bỏ túi, lại còn có “thành tích chăm lo đời sống cán bộ, nhân viên” để viết vào bảng thành tích cuối năm đề nghị khen thưởng hay lên chức nữa. Nếu không phải là loại “con cha cháu chú” hoặc là có “tay nghề” nịnh cấp trên cực giỏi thì không thể ngồi vào cái ghế lãnh đạo Công Ðoàn.

Trung Thu thì năm nào cũng có, Trung Thu đều đến với mọi nhà giàu sang lẫn nghèo khó. Còn đám ma, đám cưới, đám thôi nôi, đám đầy tháng nhà sếp thì không phải năm nào cũng có. Có lần, tôi đi theo một vị lãnh đạo Công Ðoàn cơ quan tôi đi thăm… con rể sếp bị bệnh mà cảm thấy mình dị hợm, mặt dày quá chừng, dù tôi chỉ đi theo để ngồi im và nghe lãnh đạo Công Ðoàn “thăm hỏi.” Nó dị hợm ở chỗ con gái và con rể sếp chỉ là dân kinh doanh bình thường ngoài xã hội, chớ nào phải cán bộ, nhân viên gì trong cơ quan mình đâu, mà quan hệ con rể với cán bộ cơ quan (theo quy định) thì đại bác bắn không tới, không thuộc đối tượng Công Ðoàn phải thăm hỏi như là: ông bà, cha mẹ (ruột, bên vợ bên chồng), vợ chồng, con, anh chị em ruột của cán bộ, nhân viên.

Vì vậy, Trung Thu là một dịp để người ta “thể hiện tấm lòng” với cấp trên như một kiểu “đóng hụi chết” công khai mà không bị mang tiếng là hối lộ hoặc tham nhũng, cũng là một dịp để có tiền bỏ túi riêng một cách “hiên ngang,” “công khai minh bạch,” không sợ “đứa nào” nói ra nói vào. Ô hô! Trung Thu vạn tuế, vạn vạn tuế!

Tạ Phong Tần

Cách đây 20 năm, tôi theo đứa em bà con chú bác về quê miệt Cà Mau chơi. Thấy nhà nó sáng sớm đã nấu nồi cơm bự tổ bố trên bếp rồi ủ tro nóng để đó. Nó lấy cái giỏ tre đeo lên lưng, bước ra cửa vừa đi vừa nói: “Chế ở nhà coi chừng nhà. Tui đi kiếm món gì về ăn cơm”. Tôi nhìn quanh thấy nhà nó đâu có món gì quý giá phải “coi chừng” đâu, trừ ba bốn con chó vàng, chó đen ngồi chồm hổm trước hàng ba. Tôi hỏi nó: “Kiếm ở đâu dị? Tao đi với”. Nó nói: “Tui đi bắt đẻn, rắn gì cũng được, bắt được con nào xào con nấy”. Ý trời, nghe nói đẻn là phát ớn, thôi không đi nữa. Quả thật, nó đi chừng 30 phút thì trở về thảy giỏ xuống đất cái ạch, trong giỏ đã có 3-4 con đẻn bự bằng cườm tay da rằn ri trắng đen nằm cuộn quấn xà nùi với nhau. Nó lôi ra nấu nước sôi làm thịt, rồi chặt khúc kho tương ăn với chuối ghém bóp giấm đường. Nó nói: “Ở đây không có đi chợ mỗi ngày đâu. Sáng nay ăn đẻn, trưa lấy mắm chua trong khạp ra ăn đến chiều. Mai tui đi nhổ mấy cần câu cắm bắt cá lóc đem về nấu canh chua”.

Miền Tây Nam bộ từ thời khai hoang lập ấp cách đây hơn 300 năm vốn được coi là xứ “trên cơm dưới cá”, dân tình làm chơi chơi mà ăn thiệt. Loài vật sinh sôi nảy nở tự nhiên, thứ gì cũng nhiều thiệt nhiều. Phàm con gì sống lâu, sống dai quá, người ta đồn nó khôn ngoan đến mức thành tinh (yêu tinh), nên mới có câu vè: “Muỗi kêu như sáo thổi/ Đỉa lội tợ bánh canh/ Cỏ mọc cọng thành tinh/ Rắn đồng đà biết gáy”. Rắn mà biết gáy là ý nói con rắn nó lớn,  nó già như thế nào rồi.

Cách đây 20 năm, tôi theo đứa em bà con chú bác về quê miệt Cà Mau chơi. Thấy nhà nó sáng sớm đã nấu nồi cơm bự tổ bố trên bếp rồi ủ tro nóng để đó. Nó lấy cái giỏ tre đeo lên lưng, bước ra cửa vừa đi vừa nói: “Chế ở nhà coi chừng nhà. Tui đi kiếm món gì về ăn cơm”. Tôi nhìn quanh thấy nhà nó đâu có món gì quý giá phải “coi chừng” đâu, trừ ba bốn con chó vàng, chó đen ngồi chồm hổm trước hàng ba. Tôi hỏi nó: “Kiếm ở đâu dị? Tao đi với”. Nó nói: “Tui đi bắt đẻn, rắn gì cũng được, bắt được con nào xào con nấy”. Ý trời, nghe nói đẻn là phát ớn, thôi không đi nữa. Quả thật, nó đi chừng 30 phút thì trở về thảy giỏ xuống đất cái ạch, trong giỏ đã có 3-4 con đẻn bự bằng cườm tay da rằn ri trắng đen nằm cuộn quấn xà nùi với nhau. Nó lôi ra nấu nước sôi làm thịt, rồi chặt khúc kho tương ăn với chuối ghém bóp giấm đường. Nó nói: “Ở đây không có đi chợ mỗi ngày đâu. Sáng nay ăn đẻn, trưa lấy mắm chua trong khạp ra ăn đến chiều. Mai tui đi nhổ mấy cần câu cắm bắt cá lóc đem về nấu canh chua”.

Người “yếu bóng vía” thấy rắn là sợ chạy mất dép. Rắn có loại lành cắn không chết, loại độc cắn chết ngay hoặc vài ngày sau mới “theo ông theo bà” nếu không cứu chữa kịp thời. Bề ngoài rắn cũng không dễ thương chút nào. Nếu không phải là tay chuyên bắt rắn, thì không ai dám nói mình thích con rắn như thích gà, thích vịt hay thích trâu, heo, chó, mèo… Dân Cà Mau kêu rắn biển là đẻn. Con đẻn nhìn hình dạng nó còn xấu xí hơn con rắn nữa, mà nó cũng độc hơn rắn nhiều. Có người đi lặn biển bắt cá, rủi gặp phải đẻn mà phản ứng không kịp, nó cắn cho một phát, khi lên tàu một lúc đã lăn đùng ra chết mà tàu còn chưa kịp về đến bờ. Tôi hỏi nó: “Sao mày không bắt rắn hổ về nấu cháo ăn”. Nó nói: “Tháng này chưa tới mùa gặt lúa, chuột đồng chưa ra nhiều, khó bắt rắn lắm. Rắn hổ là chúa bắt chuột đồng đó”.

Xứ này, nông dân muốn ăn rắn chịu khó săn lùng một chút là kiếm được dễ dàng. Không phải mùa chuột đồng, thức ăn khan hiếm, rắn thường vào chuồng gà bắt gà, vịt ăn. Riêng về rắn hổ đã có nhiều loại là hổ đất, hổ mây, hổ ngựa, hổ hành. Rắn hổ hành nấu cháo đậu xanh là ngon nhất.

Rắn hổ hành cũng bắt ếch, nhái để ăn. Vì vậy, chỗ nào có nhiều chuột đồng thì chỗ đó cũng nhiều rắn. Hoặc là ở gần bờ ao, bờ đìa, bờ ruộng có cỏ rậm nhiều ếch nhái sinh sống cũng có rắn hổ. Nhà tôi ở quê phía sau có nhiều ao lớn nhỏ lủ khủ, mùa mưa rắn hổ hành thường bò vào nhà tìm chỗ ấm để ngủ, con nào con nấy bề tròn bự bằng cườm tay. Loại này quá lớn, chỉ bằm ra nấu cháo chớ nấu món khác thịt dai nhách.

Rắn hổ hành thường hoạt động vào ban đêm. Trung bình thân dài từ 5- 7 tấc, nặng khoảng 700g, da có vằn sọc trắng và đen, đặc biệt nó đi đến đâu là có mùi giống mùi hành bay ra đến đó, nên gọi là rắn hổ hành.

Rắn lớn chừng nửa ký một con là vừa ăn, nhiều thịt mà thịt lại mềm. Đừng ham mua rắn quá lớn là rắn già, thịt dai không ngon. Làm rắn trước tiên phải chặt bỏ cái đầu. Người ta nói xương rắn hổ đạp trúng vết thương bị trúng độc giống như bị rắn cắn, cần phải chôn sâu xuống đất. Tôi chưa thấy ai bị “rửa chưn lên bàn thờ” kiểu đó, nhưng mà “cẩn tắc vô ưu”, làm rắn chặt cái đầu nó bỏ vô bếp lửa đốt cháy rụi thành tro là an toàn.

Đem rắn hơ lửa cho cháy sém bên ngoài hoặc trụng nước sôi rồi cạo bỏ lớp vảy. Xong mổ bụng theo chiều dọc suốt từ đầu xuống đến chót đuôi, bỏ hết ruột lòng, nếu có trứng thì lấy trứng để riêng xào chung với thịt rắn, cắt bỏ phần hậu môn và chặt bỏ phần chót đuôi nhọn. Rửa sạch máu rắn dọc sống lưng. Chặt rắn thành khúc dài chừng một gang tay rồi bỏ vô nồi nước lạnh bắc lên bếp luộc cho rắn chín. Vớt rắn ra ngoài xé lấy thịt và da, bỏ xương. Xương rắn cũng phải đem đi đốt luôn. Da rắn xắt nhỏ, bằm chung với thịt rắn nhuyễn như bằm thịt heo dồn khổ qua. Bắc chảo lên bếp, phi mỡ tỏi cho thơm rồi cho thịt rắn bằm vô xào sơ cho thịt săn, nêm thêm bột ngọt, nước mắm ngon, chút tiêu sọ đã giã nhỏ, xào cho tất cả thấm rút hết vô thịt rắn thì nhắc xuống.

Làm thịt rắn tại một quán nhậu

Gạo mềm cơm với đậu xanh cà vo sạch, đổ chung vô nồi nước luộc rắn rồi nấu cho gạo và đậu nở loe đều thành cháo hoa. Phải nấu cháo lỏng chớ cháo đặc ăn không ngon, nếu thiếu nước thì đổ thêm nước lã vào. Muốn cháo ngon hơn thì vắt nước cốt một trái dừa khô, để riêng nước cốt nhứt, lấy nước dừa giảo đổ vô nấu cháo luôn. Khi thấy cháo đã nở vừa rồi thì trút thịt rắn đã xào vào nồi cháo, đổ nước cốt dừa nhứt vô luôn, dùng cái dá lớn khuấy cho thịt rắn và cháo trộn đều nhau, cho lửa to để cháo sôi lên lần nữa rồi nhắc nồi xuống hoặc chỉ để ủ lửa than đủ cho cháo nóng thôi. Múc cháo ra tô ăn nóng, rắc ngò rí, hành lá đã xắt nhỏ, tiêu sọ giã nhỏ hay ớt bằm. Ai thích ăn mặn thì chan thêm chút nước mắm ngon (nước mắm mặn để nguyên chất không cần pha chế gì thêm). Mùi cháo, mùi đậu xanh hòa với hành, ngò, tiêu, mùi nước mắm ngon bốc khói thơm phưng phức. Thịt rắn vừa ngọt vừa mềm, da rắn dai dai giòn giòn, đậu xanh, nước cốt dừa cho vị bùi và béo. Thật là một thứ đặc sản tuyệt vời vùng sông nước. 

Rắn hổ hành nấu cháo đậu xanh (kiểu này ko phải kiểu nói trong bài viết, ko có hình thì xài đỡ)

Cháo rắn phải ăn thật nóng, tiêu ớt thật cay, hành ngò thật nhiều. Cháo nguội sẽ có mùi tanh làm món ăn kém vị ngon. Cháo đậu xanh rắn hổ hành người khỏe ăn đã hấp dẫn, mà người bệnh cảm ăn tô cháo nóng cũng toát hết mồ hôi bệnh tật chạy biến đâu mất hết. Ăn cháo vừa nhâm nhi thêm chén rượu đế trong vắt thì còn tuyệt vời hơn nữa. “Cần chi cá lóc cá trê/ Thịt chuột, thịt rắn nhậu mê hơn nhiều”.

Đây là tôi nói chuyện ăn cháo rắn thuở “đời xửa đời xưa”, cách đây 20 năm trở về trước, khi mà người dân miền Tây chỉ bắt rắn để ăn trong nhà và bán vài con rắn quanh quẩn ở chợ làng, chợ xóm. Còn bây giờ, rắn là đặc sản quý hiếm. Đã từng có thời gian người Việt Nam truy lùng bắt rắn, mèo sạch sành sanh rồi chở từng xe tải đem bán qua biên giới phía Bắc cho Trung Quốc. Chuột bọ hoành hành phá hại mùa màng, người ta lại kêu gào tìm kiếm biện pháp diệt chuột.

Cho nên, dân ta chỉ nên một năm ăn vài con rắn thôi, gọi là đổi khẩu vị cho vui. Chớ ngày nào cũng kéo nhau đi nhậu thịt rắn thì sẽ đến giai đoạn cả nước này toàn là chuột, rồi dân ta chỉ có thịt chuột mà ăn chớ không còn lúa khoai gì ráo.

Tạ Phong Tần

Thùng đựng chất da cam

Hễ có đi bộ đội, cứ đã từng sống trong vùng bị rải chất da cam, mà sinh con có dị tật đều “đè đầu” đổ cho chất da cam hết. Lập luận kiểu đó, ngay cả kiện ra tòa án Việt Nam, căn cứ pháp luật Việt Nam mà xử công bằng thì không thể xử cho nguyên đơn thắng kiện được, nói gì đến pháp luật Mỹ.

Tôi cũng rất lấy làm lạ khi Việt Nam tự hào có hơn 2 ngàn vị tiến sĩ, mà không có lấy một công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc nào về việc phơi nhiễm chất da cam được công bố một cách đàng hoàng. Trong khi, ai cũng biết rõ, với loại công trình nghiên cứu này, kinh phí thực hiện dễ dàng được “nhà nước ta” bảo kê 100%.

Hôm nay (09/8/2011), toàn bộ báo đài “lề phải” đồng loạt đưa tin Hội nghị quốc tế nạn nhân chất độc da cam/dioxin lần thứ hai đã khai mạc tại Hà Nội vào sáng 8/8/2011, do Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam tổ chức “đúng dịp 50 năm (10.8.1961-10.8.2011) thảm họa da cam ở Việt Nam”. Báo, đài cũng cho hay phía Việt Nam sẽ tiếp tục đưa vụ kiện đến một Tòa án khác ở Mỹ.

Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam với danh nghĩa là do nhóm bảo vệ quyền lợi của nạn nhân Chất độc da cam/Dioxin tổ chức hoạt động, nhưng lâu nay được sự hậu thuẫn mạnh mẽ của Chính phú Việt Nam về mọi mặt. Nói cách khác, Hội này hoạt động dưới sự chỉ huy, lãnh đạo của đảng CSVN và nhà nước Việt Nam.

Vụ kiện “hậu quả chất độc màu da cam trong Chiến tranh Việt Nam” do nguyên đơn Việt Nam khởi kiện 37 công ty hóa chất Mỹ (đã sản xuất chất da cam) vào ngày 31/1/2004 đến Tòa án liên bang tại quận Brooklyn. Tuy nhiên, Tòa án liên bang bác đơn của nguyên đơn vì “bên nguyên chưa có bằng chứng khoa học chứng minh mối quan hệ giữa bệnh tật của họ với chất dioxin” là nguyên nhân cơ bản nhất trong số 3 căn cứ được liệt kê. Phía Việt Nam tiếp tục kháng cáo lên Tòa phúc thẩm, ngày 2/3/2009 tòa án Tối cao Mỹ bác đơn thỉnh cầu của nguyên đơn Việt Nam.

Suốt gần chục năm nay, báo chí trong nước liên tục đăng rất nhiều bài kể lể về nỗi thống khổ của những gia đình Việt Nam có người thân sinh ra bị dị tật, và cuối cùng báo chí tự kết luận nguyên nhân dị tật là do nhiễm chất da cam trong chiến tranh Việt Nam. Cũng theo báo “lề phải”, khu vực bị rải chất da cam là từ Đà Nẵng trở vào miền Nam, nhiều nhất là Đồng Nai (Biên Hòa).

Tất nhiên, nếu nguyên đơn khởi kiện ở Mỹ thì mọi nguyên tắc, thủ tục đều phải tuân theo pháp luật Mỹ, một đất nước vốn có hệ thống pháp luật chặt chẽ, chi tiết và đội ngũ luật sư cũng hết sức chuyên nghiệp, chuyên sâu.

Khi tôi học lớp đào tạo luật sư của Học viện Tư pháp (2007), các giảng viên thường nói vui rằng: Luật sư Việt Nam giỏi nhất thế giới, giỏi hơn cả luật sư Mỹ, bởi lẽ luật sư ở Mỹ mỗi người thường chỉ chuyên về một lĩnh vực. Ai chuyên thuế chỉ nhận các vụ việc về thuế, ai chuyên bảo hiểm chỉ nhận vụ việc về bảo hiểm, ai chuyên hình sự thì chỉ nhận vụ việc hình sự, v.v… Không phải như ở Việt Nam,vụ thượng vàng hạ cám bất cứ lĩnh vực nào, từ hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình, thuế khóa, kinh doanh… chỉ cần một luật sư cũng nhận làm hết tuốt tuồn tuột.

Dù dở tệ cỡ nào, người hành nghề luật ở Việt Nam cũng biết rằng muốn đòi bồi thường tổn thất thì phải chứng minh được 3 điều: Thứ nhất, phải có hành vi vi phạm pháp luật xảy ra; thứ 2, phải có hậu quả xảy ra (thiệt hại vật chất hoặc tinh thần); thứ 3, phải chứng minh được mối liên hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả, tức là kết quả A’ phải do chính hành vi A mà ra, và ngược lại, nếu thực hiện hành vi A có thể thấy trước sẽ phát sinh hậu quả A’. Nói theo ngôn ngữ dân gian nôm na là “Nhân nào quả nấy”.

Ví dụ cụ thể hơn, ai cũng biết thuốc trừ sâu có thể gây ngộ độc dẫn đến chết người. Trong làng có nhà ông B, ông C, ông D đều dùng thuốc trừ sâu khi làm nông. Bà E bị ngộ độc thuốc trừ sâu. Bà E muốn đòi bồi thường trước nhất phải chứng minh được nguyên nhân bà E ngộ độc, từ nguồn nào (do phơi nhiễm từ các hộ B, C, D hay là bà E bị nhiễm từ các nguồn khác, độc chất khác, bà E tự làm cho mình ngộ độc…) chớ không thể “quơ đũa cả nắm” hễ ai trong làng nhiễm độc cũng đều “đè đầu” 3 hộ B, C, D bắt phải chịu trách nhiệm.

Trong vụ kiện da cam, phía nguyên đơn Việt Nam đã không chứng minh được điều này.

Từ trước đến nay, theo các báo “lề phải”, thông tin mà phía Việt Nam có được và trình ra trước Tòa chỉ chung chung theo kiểu “Tao mới mất búa mà hôm qua thấy mày chẻ củi thì mày chính là thằng ăn cắp búa”.

Ví dụ: Trường hợp ông Nguyễn Minh Thao, trước là bộ đội đóng quân ở Quảng Trị (1965-1971). Ông Thao là đối tượng được nhà nước cho hưởng trợ cấp chất độc da cam (xã Tân Xã, huyện Thạch Thất, tỉnh Hà Tây). Ông có 3 người con, 5 cháu nội ngoại. Bài báo không nói ông Thao bị biến chứng gì do nhiễm độc, các con ông Thao cũng bình thường. Nhưng cháu ông Thao là Đỗ Thúy Lan, 3 tuổi bị dị tật một bên tai, cháu Nguyễn Minh Tuấn vừa sinh ra đã bị u thanh quản, vậy là kết luận cháu ông Thao bị dị tật vì chất da cam từ ông Thao (Việt Báo ngày 18/7/2005).

Không hề có công trình nghiên cứu khoa học nào chỉ ra được ông Thao bị nhiễm chất da cam như thế nào, mức độ nhiễm, mức độ ảnh hưởng sức khỏe, vì sao con ông Thao không hề bị gì, tại sao cháu ông Thao bị dị tật, nguyên nhân từ bên nội hay là do di truyền từ bên ngoại, tình trạng sức khỏe bên ngoại cháu ông Thao thế nào, hay do chính người mẹ trong thời gian mang thai bị bệnh, dùng thuốc làm thai nhi bị ảnh hưởng, v.v…?

Chưa hề thấy công bố kết quả khảo sát, thống kê rõ ràng về một địa bàn nào đó. Ví dụ: Tỉnh Đồng Nai tại thời điểm bị rải chất da cam có bao nhiêu người sinh sống? Phía bên “đỏ” là những ai, bao nhiêu người bị phơi nhiễm? Hậu quả? Phía bên “xanh” là những ai, bao nhiêu người bị phơi nhiễm? Hậu quả? Dân thường là những ai, bao nhiêu người bị phơi nhiễm? Hậu quả? Mỗi loại chiếm bao nhiêu phần trăm dân số tỉnh?… Điều bất hợp lý là các nạn nhân mà phía Việt Nam lôi đi khắp thế giới để kiện cáo và lên án Mỹ toàn thấy con em bộ đội và một ít dân thường, không hề thấy ai thuộc thành phần “ngụy quân, ngụy quyền” cả. Chất da cam cũng có con mắt biết phân biệt “địch”, “ta” chăng?

Từ năm 1995 đến nay, tôi không ăn trái sơ-ri, sau khi nghe chính bà chủ vườn sơ-ri nói cho biết muốn sơ-ri sớm có trái thì phun thuốc diệt cỏ cho nó rụng lá, phun thuốc thúc ra hoa, khi có trái rồi trước khi hái bán lại phun thuốc diệt cỏ lần nữa cho trái đẹp. Thuốc diệt cỏ dùng trong nông nghiệp chẳng phải là chất khai quang hay sao? Người dân nào lỡ ăn loại sơ-ri này, hay chính bà chủ vườn, mai mốt bị phơi nhiễm chất khai quang rồi sinh con dị tật cũng đem đi kiện được chăng?

Hễ có đi bộ đội, cứ đã từng sống trong vùng bị rải chất da cam, mà sinh con có dị tật đều “đè đầu” đổ cho chất da cam hết. Lập luận kiểu đó, ngay cả kiện ra tòa án Việt Nam, căn cứ pháp luật Việt Nam mà xử công bằng thì không thể xử cho nguyên đơn thắng kiện được, nói gì đến pháp luật Mỹ.

Tôi cũng rất lấy làm lạ khi Việt Nam tự hào có hơn 2 ngàn vị tiến sĩ, mà không có lấy một công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc nào về việc phơi nhiễm chất da cam được công bố một cách đàng hoàng. Trong khi, ai cũng biết rõ, với loại công trình nghiên cứu này, kinh phí thực hiện dễ dàng được “nhà nước ta” bảo kê 100%.

Điều này đặt ra những nghi vấn:

1- Lực lượng khoa học trong nước không đủ năng lực, trình độ làm công trình nghiên cứu khoa học?

2- Không thể chứng minh được các bệnh nhân (đã mang đi kiện) bị dị tật là do chất da cam?

3- Vụ kiện chất da cam chỉ là cái cớ cho những mưu đồ chính trị do đảng CSVN và nhà nước VN đứng giật dây phía sau lưng?

Tạ Phong Tần

Không ngờ hí hửng xông đến siêu thị Thiên Hòa (đường Cách Mạng Tháng Tám, tức Lê Văn Duyệt cũ) tìm hoài không thấy loại điện thoại quảng cáo khuyến mãi đâu hết. Tôi hỏi một nhân viên siêu thị: “Điện thoại Nokia khuyến mãi giá 250 ngàn sao không thấy đâu hết vậy em?”. Nhân viên này nói: “Dạ hết rồi”. Tôi hỏi: “Ủa, sao lạ vậy? Báo mới đăng quảng cáo ngày hôm nay, khuyến mãi cả chục ngày liên tục mà mới ngày đầu tiên sao lại hết hàng lẹ vậy? Không có hàng thì đăng quảng cáo làm chi co khách mất công tới mua không được?”.Namnhân viên này cười cười nói một câu nghe trớt he: “Thì đến đây rồi mua thứ khác cũng được vậy”. Hóa ra, mục đích của họ đăng khuyến mãi là để dụ khị khách đến siêu thị.

Thời buổi đồng tiền Việt trượt dốc không phanh, người tiêu dùng ít tiền thường ngóng chờ dịp khuyến mãi để mua hàng hạ giá được chút nào hay chút đó, còn doanhh nghiệp thì coi khuyến mãi như một chiêu thu hút khách hàng, quảng bá thương hiệu của mình.

Tuy nhiên, nếu bạn không rành giá cả thị trường thì đừng thấy quảng cáo khuyến mãi rồi “nhào dzô” sẽ có thể bị nhà kinh doanh hạ đo ván “con nai vàng” ngờ nghệch. Trong phạm vi bài này, tôi không đề cập đến các loại khuyến mãi “khủng” dành cho dân đại gia lắm tiền nhiều của, mà tôi nói đến loại khuyến mãi doanh nghiệp “đánh” vào sự niềm hy vọng của người nghèo.

Có lần, đi ngang đường Hai Bà Trưng (quận 3), thấy cửa hàng giày đối diện chợ Tân Định treo cái băng rôn đỏ to tổ bố: “Giày nữ cao cấp đại hạ giá 50% để chuyển chổ”, tôi bèn vào để xem, dự định nếu có giày đẹp và rẻ thì mua. Vào trong cửa hàng quan sát một lúc lâu chẳng thấy có mẫu giày nào đẹp, mà thấy toàn giày cũ từ năm nẳm, da giày vừa cứng ngắt vừa phai màu, đóng bụi cả lớp dày. Thấy trên một giá trưng bày gần cửa ra vào có chừng chục đôi hơi mơi mới một chút, kiểu dáng cũng tương đối được, tôi chỉ một đôi kiểu sandal gót 7cm hỏi giá bao nhiêu. Cô nhân viên cửa hàng lễ phép: “Dạ, đôi đó 600 ngàn”. Nghe mà hết hồn, tôi hỏi: “Đằng trước treo bảng giảm giá 50% sao mà mắc dữ vậy?”. Cô nhân viên nói: “Hàng đó không giảm”. Tôi hỏi: “Vậy hàng nào giảm?”. Cô nói: “Hàng giảm giá đàng kia”, vừa nói cô vừa chỉ tay sang dãy kệ phía trong. Tôi bước vào xem, thấy đâu chừng vài chục đôi giày vừa cũ vừa xấu ơi là xấu, lại thiếu số, phần lớn to đùng như chiếc xà lan, không có số nhỏ. Tôi cầm lên hỏi giá vài đôi, đôi nào nhân viên cửa hàng cũng hét giá từ 150 ngàn trở lên. Thứ giày này, tôi có thể mua từ 35 ngàn đến 75 ngàn/đôi ở chợ Tân Định, muốn bao nhiêu cũng có, mà kiểu dáng còn đẹp hơn nhiều. Tất nhiên là tôi viện lý do “không có đôi nào vừa chân” để “rút lui có trật tự” ra khỏi tiệm.

Thời gian gần đây, các siêu thị bán hàng điện máy thi nhau đăngg quảng cáo rầm rộ với mặt hàng phong phú và giá tiền cũng hấp dẫn vô cùng. Tôi không có ý định (và cũng “lực bất tòng tâm”) rinh về nhà những món đồ “hoành tráng” mắc tiền như ti vi mặt phẳng lớn, máy giặt, máy vi sóng, laptop… nên khi xem quảng cáo điện thoại Nokia đời “không thèm tiến bộ” màn hình trắng đen giá 250 ngàn/cái thì thích quá, định mua vài cái để dành, phòng khi cái điện thoại đang xài bị “nhà nước ta” xua quân lính đến cướp thì có cái khác mà dùng ngay. Không ngờ hí hửng xông đến siêu thị Thiên Hòa (đường Cách Mạng Tháng Tám, tức Lê Văn Duyệt cũ) tìm hoài không thấy loại điện thoại quảng cáo khuyến mãi đâu hết. Tôi hỏi một nhân viên siêu thị: “Điện thoại Nokia khuyến mãi giá 250 ngàn sao không thấy đâu hết vậy em?”. Nhân viên này nói: “Dạ hết rồi”. Tôi hỏi: “Ủa, sao lạ vậy? Báo mới đăng quảng cáo ngày hôm nay, khuyến mãi cả chục ngày liên tục mà mới ngày đầu tiên sao lại hết hàng lẹ vậy? Không có hàng thì đăng quảng cáo làm chi co khách mất công tới mua không được?”.Namnhân viên này cười cười nói một câu nghe trớt he: “Thì đến đây rồi mua thứ khác cũng được vậy”. Hóa ra, mục đích của họ đăng khuyến mãi là để dụ khị khách đến siêu thị.

Một người quen của tôi nghe tôi kể chuyện khuyến mãi điện thoại của Thiên Hòa, chị ồ lên mà bảo rằng: “Chẳng có khuyến mãi khuyến miếc gì hết. Tao mua cái quạt tháp tháng trước, tháng sau thấy nó đăng báo giảm giá 50%, vào xem thử định mua thêm cái nữa thì vẫn y giá cũ, chỉ khác là nó thêm cái bảng ghi đã giảm 50% kề bên”.

Một trang quảng cáo hàng điện máy đăng báo

Sau Tết Nguyên đán, siêu thị điện máy Chợ Lớn đăng quảng cáo gần 50 mặt hàng bán hạ giá khuyến mãi, trong đó có đầu máy DVD Samsung giá 490 ngàn/cái. Tôi cũng vội vàng chạy tới ngay trong ngày đầu tiên báo đăng. Đến một chi nhánh siêu thị Chợ Lớn trên đường Cách Mạng Tháng Tám, thấy ngay trước cửa ra vào trưng đầy hình ảnh đầu DVD Samsung giá 490 ngàn to đùng choán hết mặt tiền. Vào trong tìm đỏ con mắt chẳng thấy cái đầu DVD Samsung nào hết. Hỏi nhân viên siêu thị thì tôi được câu trả lời y chang câu của nhân viên siêu thị Thiên Hòa đã kể ở trên.

Sáng nào tôi cũng đọc báo, nếu như người ta vất xấp quảng cáo kèm theo tờ báo để chú tâm tìm xem tin tức gì giật gân đọc thì tôi đọc rất kỹ cả những trang quảng cáo. Và dù nhiều lần bị cho “ăn quả lừa” tôi cũng không bỏ được thói quen “kiểm tra xem nó có quảng cáo láo không, nếu thật thì món gì rẻ mà tốt thì mua để dành xài, lợi chứ có mất gì đâu”. Cách một tuần, tôi đâm bổ đến siêu thị điện máy Nguyễn Kim (đường Trần Hưng Đạo, quận 1) ngay sáng hôm đó khi thấy siêu thị này quảng cáo trên báo Người Lao Động thẻ nhớ SD 2Gb giá 90 ngàn/thẻ. Tại gian hàng bán thẻ nhớ không hề thấy bảng giá, tôi cứ đinh ninh họ không để bảng giá như các mặt hàng khác vì đã có đăng giá trên báo rồi. Đến khi xuất hóa đơn xong trả tiền thì cô thu ngân nói 190 ngàn/thẻ. Tôi hỏi: “Trên báo đăng giá khuyến mãi 90 ngàn, sao giờ bán tới 190 ngàn lận?”. Cô này nói: “190 ngàn chớ không phải 90 ngàn đâu”.

Tất nhiên là tôi không mua, chạy về một cửa hàng trên đường Huỳnh Văn Bánh mua một thẻ y chang như vậy giá có 135 ngàn mà còn bảo hành đến 3 năm. Tôi cứ tưởng mình “xuống cấp” rồi mờ mắt, chẳng lẽ mình nhìn gà hóa cuốc? Về nhà, lật tờ quảng cáo ra coi lại, rõ ràng con số 90 màu đỏ in đậm to đùng sờ sờ ra đó. Mấy ngày sau, tôi để ý coi kỹ trang quảng cáo từng ngày xem có phải báo đăng lộn giá tiền, giá của người ta là 190 ngàn mà đăng thiếu số 1 hay không, nhưng ngày nào cũng giống ngày nấy, con số 90 ngàn không hề thay đổi. Xem ra tôi đã mắc lừa thêm lần nữa.

Xin nói rõ thêm những khuyến mãi kể trên chẳng phải là khuyến mãi “giờ vàng” gì hết, mà là khuyến mãi suốt tuần, suốt 10 ngày, suốt tháng, nên doanh nghiệp không thể viện lý do “hết giờ” nên hết hàng khi khách đến hỏi mua sản phẩm quảng cáo khuyến mãi.

Để ý quan sát những kẻ “bị lừa” giống tôi thấy ai cũng lộ vẻ mệt mỏi, thất vọng trên khuôn mặt. Một bạn trẻ cau có khi không mua được thẻ nhớ. Tôi hỏi: “Cháu không mua được thẻ à?”. Bạn ấy nói: “Cháu đi làm cả ngày, mệt muốn chết, thấy quảng cáo thẻ khuyến mãi giá rẻ muốn mua 1 cái để dùng mà họ hét giá trên trời. Buôn bán thế này làm cháu vừa mất thời gian, vừa mất thêm tiền xăng xe. Lần sau đừng hòng cháu tới”.

Người thích “rỗi hơi” chạy đi chạy lại như tôi, có mua được hàng khuyến mãi giá rẻ cũng tốt, mà không mua được cũng có chuyện để nói, nhưng với người dân lao động ít tiền trong túi thì sắm được cái điện thoại rẻ tiền, mua được cái đầu máy giá thấp cho cả nhà giải trí sau một ngày làm việc mệt nhọc thì đó là mơ ước đơn sơ nhưng lại khó thành hiện thực. Có tàn nhẫn lắm không khi doanh nghiệp quảng cáo khuyến mãi hàng bình dân giá rẻ chỉ để dẫn dụ khách đến cửa hàng của mình mà thật sự không bán thứ hàng hóa đó, làm cho người nghèo thêm tủi?

Tạ Phong Tần

Lạ đời nhất là “cậu đánh máy” tuy không tên không họ, không phải quan chức nhà nước có thẩm quyền, nhưng “cậu” lại điều khiển được tất cả các tờ báo trong toàn quốc (dưới sự lãnh đạo của đảng CSVN) răm rắp nghe theo đăng cái thông báo trời ơi của “cậu.”

Quý vị thường dân, quý vị phó thường dân, quý vị cán bộ công chức quèn, chấp luôn quý vị cán bộ có tí ti chức vụ trưởng phòng, phó phòng cấp huyện trở lên… Quý vị cứ thử viết cái thông báo kiểu giống như “cậu đánh máy” (hình thức, không phải nội dung) mà đưa cho các báo bảo họ đăng lên xem, tôi bảo đảm với quý vị là không tờ báo nào họ đăng cho quý vị cả.

Lưu ý: Bài viết trước ngày 21/8/2011

…

Xin nói ngay quyền lực, sức mạnh siêu đẳng ở đây không phải nói về người sói (nửa người nửa sói) theo truyền thuyết Châu Âu, cũng không phải tên giựt gân của một bộ phim hành động nào đó sắp ra đời muốn quảng cáo sản phẩm.

Sức mạnh siêu đẳng ở đây để chỉ một nghề đã xuất hiện ở Việt Nam từ thời Pháp thuộc, từ vị trí bị thiên hạ coi là “bèo nhèo” nhất bỗng chốc hóa thành “siêu” trong xã hội XHCN ở Việt Nam. Ðó là nghề đánh máy chữ mà thời gian gần đây trên các phương tiện truyền thông đại chúng từ “cậu đánh máy” nổi tiếng như cồn, nổi cả trong và ngoài nước chả kém các sao Holywood bên Mỹ.

Thời xưa, nước ta chưa có nghề đánh máy chữ và “cậu đánh máy” chưa xuất hiện. Mức độ coi trọng nghề này hay nghề khác được xếp hàng theo thứ tự: Sĩ, nông, công, thương.

Thời Pháp thuộc, người Pháp mang những cái máy đánh chữ to bổ bố sang Việt Nam, mỗi lần gõ phải dùng hết sức bàn tay, máy phát ra âm thanh lốc bốc nổ liên hồi như đạn bắn. Nước ta cũng chưa có từ “cậu đánh máy” một cách “tình thương mến thương” và “chang trọng” như bi giờ, mà người ta gọi là “thầy ký.” Các thầy ký – đánh máy này là thầy ký bậc thấp nhất, dưới những người chuyên làm công việc hành chính giấy tờ, sổ sách, ghi chép trong các cơ quan công quyền (thầy ký-lục sự), và chỉ trên có bà tạp vụ chuyên quét nhà, pha trà, rửa chén. Từ giai đoạn này về sau, người ta lại xếp hạng rằng: “Nhất Y, nhì Dược, tạm được Bách Khoa, bỏ ra Giáo Dục.” Thập niên 80-90 lại loan truyền câu: “Nhất Anh (tiếng), nhì Tin (học), tam Kinh (tế), tứ Luật,” v.v… Vai trò của “cậu đánh máy” vẫn chưa đến thời điểm được nâng cao và trọng thị.

Mấy năm gần đây, “cậu đánh máy” bỗng chốc trở thành có sức mạnh và quyền lực còn hơn siêu nhân, là “bờ vai vững chắc,” là “chỗ dựa đáng tin cậy,” là “công cụ bạo lực” cho quan chức bộ máy nhà nước trông cậy trong thời buổi khó khăn “tứ bề thọ… dân” vây khốn.

Ðơn cử vài vụ cụ thể như sau:

Ông Ðào Duy Quát, sau khi đăng bài láo lếu trên tờ báo điện tử Ðảng Cộng Sản Việt Nam do chính ông làm tổng biên tập, ca ngợi “Hải Quân Trung Quốc diễn tập tại biển Ðông” (tức là cái biển mà nhà cầm quyền TQ ngang ngược chiếm đoạt quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa bằng vũ lực), bị dư luận phản ứng lên án quá xá, có người còn gọi ông ta là “Hán gian Quát.” Ông Quát đã lên tiếng phân bua rằng: “Chúng tôi coi đây là một tai nạn nghề nghiệp, vì cậu đánh máy lúc bấy giờ đã quá giờ, cậu ấy đánh xong và đang định hỏi thì lại quên mấy cái chữ biên tập… Việc đưa tin đó là để cảnh báo một hoạt động, một mưu đồ…, trong đó có mấy từ biên tập đã được thêm vào là phó tư lệnh ngang ngược tuyên bố, cái chữ “ngang ngược” viết ở ngoài, thì cậu đánh máy nhận rồi nhưng không đưa vào, nên tự nhiên làm sai lệch thông tin.” Xong, kể từ đây “cậu đánh máy” đã hiên ngang bước vào lịch sử, nhận trách nhiệm giúp ông Quát thoát nạn “tứ mã phân thây” từ phía cấp trên của ông, mà cấp trên của ông Quát cũng thoát được tiếng xấu “bao che cho thuộc cấp.”

Vụ ông Quát chưa kịp nguội thì thiên hạ bàn tán rầm rộ vụ Cục Vệ Sinh An Toàn Thực Phẩm (thuộc Bộ Y Tế) trao giấy chứng nhận “Sản phẩm an toàn vì sức khỏe cộng đồng 2009” cho công ty Vedan vào giữa tháng 10 năm 2010, trong khi công ty này đang bị nông dân Ðồng Nai, Sài Gòn, Bình Dương kiện rần rần vì gây ô nhiễm môi trường. Nghe đâu cái vụ trao giải “nhầm tướng cướp” này cũng do lỗi “cậu đánh máy” (?!).

Vụ tiếp theo là trong phiên tòa sơ thẩm xét xử ông Cù Huy Hà Vũ, Luật Sư Trần Ðình Triển tường thuật lại trên BBC ngày 4 tháng 4, 2011 như sau: “Trước hết là việc này ngay đầu phiên tòa thì Luật Sư Sơn cũng đưa ra ý kiến là trong quyết định đưa vụ án ra xét xử thì theo quy định của pháp luật phải nêu rõ là xử kín hay xử công khai, nhưng trong quyết định thì không nói đến xử kín hay xử công khai cả, tức là lập lờ ở chỗ đó. Chủ tọa phiên tòa đã xin lỗi, đây là sự sơ suất do khâu đánh máy còn phiên tòa là xử công khai.”

Thông báo cấm biểu tình của nhà cầm quyền thành phố Hà Nội, không có người ký tên. Bản chụp thông báo này được phổ biến trên nhiều báo “lề phải” tại Việt Nam. (Hình: báo Ðất Việt)

Vụ mới nhất làm cho các trang mạng sôi sùng sục như hỏa diệm sơn ở Nhật Bản là ngày 18-19 tháng 8, 2011 các báo “lề phải” đồng loạt đăng thông báo “Hà Nội yêu cầu chấm dứt biểu tình tự phát” nhưng văn bản không có người ký tên chịu trách nhiệm đúng quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật hoặc quy định về ban hành văn bản hành chính. Chỉ có con dấu treo Ủy Ban Nhân Dân thành phố Hà Nội ở góc trên bên trái, còn phía dưới bên phải – chỗ dành cho người có thẩm quyền của cơ quan ban hành văn bản ký tên, thì… “nhẵn như chùi.” Thông báo này đích thị do chính “cậu đánh máy” sản xuất ra rồi.

Nhưng điều lạ ở chỗ tuy pháp luật quy định “cậu đánh máy” không giữ vai trò, vị trí có quyền quyết định việc gì trong Ủy Ban Nhân Dân thành phố, trừ việc “cậu” có quyền quyết định ngồi xuống gõ tay lên bàn phím hay đứng lên vào WC, nhưng “cậu” lại chụp mũ người dân và nhân sĩ trí thức, tướng lãnh lão thành cách mạng Hà Nội đi biểu tình chống TQ, “cậu” ăn ngang nói ngược rằng: “Những ngày gần đây, các thế lực chống đối trong và ngoài nước đã và đang kêu gọi, kích động, hướng dẫn quần chúng biểu tình, tuần hành gây mất an ninh trật tự ở thủ đô.” Thực tế, theo người dân biểu tình thì chính lực lượng công an chìm, nổi, mờ, tỏ… đủ loại mới chính là đối tượng gây mất trật tự khi họ ngang nhiên chạy xe ngược chiều, đậu xe, đứng tràn xuống lòng đường, dùng loa kêu inh ỏi và dùng số đông hành hung, bắt người trái pháp luật gây căm phẫn trong nhân dân.

“Cậu đánh máy” còn “hiên ngang” ra lệnh cho người dân Hà Nội “Chấm dứt mọi hoạt động tụ tập, biểu tình, tuần hành tự phát trên địa bàn thành phố,” “cậu” lại tiếp tục hăm dọa, khủng bố tinh thần bằng cách đe áp dụng các “biện pháp cần thiết” đối với những người “cố tình không chấp hành, tụ tập đông người trái pháp luật, gây rối trật tự công cộng, chống người thi hành công vụ.”

Rõ ràng, bằng vào cái thông báo kia, “cậu đánh máy” đã công khai vi Hiến, vi phạm pháp luật khi “cậu” cấm người ta biểu tình, “cậu” không có quyền mà “cậu” chụp mũ, vu cáo và cấm cản. Cái thông báo của “cậu” lời lẽ chẳng khác nào vả vào mồm Tướng Nguyễn Ðức Nhanh, khi mới cách đây nửa tháng, ông Nhanh đã đăng đàn khẳng định rằng: “Ðây là những cuộc biểu tình yêu nước tự phát, cho nên các cấp và công an Hà Nội không có chủ trương trấn áp, bắt giữ người biểu tình tự phát.”

Lạ đời nhất là “cậu đánh máy” tuy không tên không họ, không phải quan chức nhà nước có thẩm quyền, nhưng “cậu” lại điều khiển được tất cả các tờ báo trong toàn quốc (dưới sự lãnh đạo của đảng CSVN) răm rắp nghe theo đăng cái thông báo trời ơi của “cậu.”

Quý vị thường dân, quý vị phó thường dân, quý vị cán bộ công chức quèn, chấp luôn quý vị cán bộ có tí ti chức vụ trưởng phòng, phó phòng cấp huyện trở lên… Quý vị cứ thử viết cái thông báo kiểu giống như “cậu đánh máy” (hình thức, không phải nội dung) mà đưa cho các báo bảo họ đăng lên xem, tôi bảo đảm với quý vị là không tờ báo nào họ đăng cho quý vị cả.

Ngày 21 tháng 8, 2011 tới đây, quý vị dân Hà Nội đang có “âm mưu” biểu tình chống TQ cứ chờ xem để chứng kiến quyền lực siêu đẳng của “cậu đánh máy” nếu như “cậu” điều động được toàn bộ lực lượng “người nhà nước” (gồm công an và các đoàn thể, cơ quan khác) cùng áp dụng các “biện pháp cần thiết” đối với quý vị.

Chưa có thời nào, và chưa có quốc gia nào mà “cậu đánh máy” lại có quyền lực siêu đẳng như “cậu đánh máy” ở Hà Nội thời nay.

Tạ Phong Tần

Chợ cá linh mùa nước nổi (Nguồn cat-bui.blogtiengviet.net)

Cái nóng ngày một tăng, nước sông cạn kiệt, con người làm cho môi trường ô nhiễm, các đập thủy điện ở phía thượng lưu chặn hết nguồn nước, làm cho năm nay xứ An Giang, Đồng Tháp đến tháng 8 rồi mà chưa có mùa nước nổi, cá linh cũng không về. Báo Việt Nam cho hay tại chợ An Giang, người ta lấy cá trôi Ấn Độ (tên khoa học là Labeo rohiat, tên tiếng Anh là Rohu) giả làm cá linh non bán giá 150 ngàn/ký, trong khi giá thật của cá trôi là 20 ngàn/ký. Người dân thấy cá linh thì mừng quá, mua mà không để ý kỹ, về nhà xem lại mới biết bị lừa. Năm ngoái, người Lào dự kiến xây đập thủy điện Xayaburi đặt tại hạ du dòng chính của sông Mekong, đây là một trong số 11 đập thủy điện đã khiến cho sông Mekong và vùng hạ lưu (tức đồng bằng sông Cửu Long Việt Nam) cạn kiệt. Trong khi người dân Thái biểu tình, nộp đơn kiện, đấu tranh mạnh mẽ đòi hủy bỏ dự án xây đập Xayaburi để bảo vệ nguồn nước của sông, thì phía Việt Nam im thin thít.

Nghe thiệt đau lòng cho đất nước mình, xứ cá linh giờ đã hết cá linh!

Tháng 7, tháng 8 âm lịch hàng năm, nước từ thượng nguồn sông Mê Kông đổ về phía hạ lưu theo con sông Tiền và sông Hậu. Rồi mùa lũ, nước từ Biển Hồ (Campuchia) đổ về Hồng Ngự (Đồng Tháp) để tuôn ra các con kênh, sông lớn nhỏ ở miền Tây. Thường thì khu vực Đồng Tháp trũng thấp nước chảy không kịp, đọng lại dâng lên ngập hết đồng ruộng, ao hồ, nhà cửa, người dân gọi là mùa nước nổi.

Trôi theo dòng nước từ thượng nguồn Mê Kông và Biển Hồ là vô số loại cá tràn về, theo dòng thủy lưu, chúng vừa đi vừa lớn lên, vừa sinh sản. Trong số cá tràn về miền Tây này, nhiều nhất là cá linh. Dựa vào đặc điểm hình dạng bên ngoài, người dân đặt cho chúng các tên để phân biệt gồm: linh rìa, linh ống, linh cám… Đầu mùa, cá linh còn bé, khoảng bằng đầu đũa ăn cơm, người ta kêu bằng cá linh non, ăn không cần bỏ xương vì xương cá rất mềm. Hồi xưa, nghe nói cá nhiều đến mức độ người ta lấy vợt xúc đổ vào chứa trong xuồng, chèo xuồng đi trúng luồng cá thì xúc một lát đã đầy xuồng cá.

Cá linh tuy nhỏ nhưng thịt ngọt, xương mềm, dùng nấu canh, kho tương ăn cả đầu lẫn đuôi không bỏ thứ gì. Cá linh mà nấu canh chua bông điên điển, canh chua bông so đũa với cơm mẻ làm chất chua thì ngon tuyệt vời. Cho nên, dân miền Tây có câu: “Canh chua điên điển cá linh/ Ăn chỉ một mình thì chẳng biết ngon”. Ăn một mình không biết ngon là vì cá linh nhỏ, làm hơi tốn công, mà ngồi lặt bông nấu canh cũng tốn nhiều thời gian nữa, một  mình làm các việc tỉ mỉ xong đến khi có nồi canh thì mệt quá, dù sơn hào hải vị ăn cũng hết nổi, nói gì cá linh. Cho nên, bắt được cá linh thì cả nhà xúm vào, người làm cá, người đi hái bông, người lặt bông, người kiếm mẻ, người nấu, người kiếm trái ớt hiểm dầm nước mắm mặn… một loáng là xong nồi canh bốc khói, bưng ra ăn với nước mắm dầm ớt cay xé miệng, vừa ăn vừa hít hà vui vẻ, nói cười xôm tụ, vậy mới thấy ngon.

Khoảng tháng 9, tháng 10 âm lịch thì cá linh đã “già”. Lúc này, cá mập béo, nhiều thịt, to cỡ ngón chân cái, vây và đuôi màu vàng nhạt. Người dân đi xúc cá bán cho các ghe lớn đong cá linh bằng giạ (thùng 40 lít) như đong lúa. Cá tươi nhảy xoi xói trắng xóa cả một vùng. Cá bán ăn tươi không hết, người dân phải làm mắm, làm nước mắm để dành.Cá linh non rất nhỏ bằng đũa, dùng ăn tươi, còn cá linh già lớn con hơn mới làm mắm.

Cá linh

Làm nước mắm cá linh cũng đơn giản. Sau khi nhặt sạch rác, rêu bị lẫn trong cá, người ta rửa cá để ráo nước rồi đổ vào lu, rắc muối vào trộn cứ 1 giạ cá là 3 ký muối hột để làm nước mắm. Nước mắm cá linh thơm ngon đặc biệt, có màu đỏ tươi nhờ ủ bằng cá tươi. Bây giờ muốn ăn nước mắm cá linh ngon phải cất công đến Thoại Sơn (An Giang) hay Hồng Ngự (Đồng Tháp), nhờ người quen biết mua mới có, chớ nước mắm cá linh không bán trên thị trường thành phố.

Làm mắm cá linh thì cầu kỳ hơn, mất công sức nhiều hơn làm nước mắm. Phải đánh vảy, mổ bụng cá móc bỏ ruột, rửa sạch cá để ráo nước rồi mới làm mắm. Hồi xưa làm mắm cá linh cực lắm, phải đánh vảy bằng tay. Còn bây giờ, người làm một ít mắm để trong gia đình ăn vẫn làm như xưa, còn người làm mắm chuyên nghiệp để bán họ sắm máy đánh vảy. Họ mổ bụng cá, móc ruột cho sạch rồi đổ vào máy đánh vảy cho nhanh, sau đó đó mới rửa cá để ráo nước rồi ướp muối. Giai đoạn này người ta kêu là làm mắm xổi. Đem mắm xổi đổ vào lu mái đầm ém chặt, cắt lá chầm vanh tròn bằng miệng lu đậy lên, gài chặt lại bằng cọng lá dừa hay nan tre rồi dằn đá nặng lên. Đổ lên trên một lớp nước muối thật mặn rồi để chừng một tuần đem mắm bỏ ra thau cho “ăn thính”. Thính là gạo lức rang quá lửa xay nhỏ. Người ta chắt lấy nước muối cho mắm khô rồi trộn thính vào mắm xong lại cho mắm trở vào lu ém lại, đổ nước muối chắt ra ban đầu vào như cũ. Để mắm khoảng một tháng nữa thì chao đường vô. Đường sử dụng là đường thốt nốt hoặc đường thẻ, hay đường thùng. Đường  được thắng trong chảo, có cho thêm ít cháo nếp và cơm rượu. Mắm miệt Cà Mau làm chao rất ít đường, thường chỉ đủ cho thịt mắm có màu đỏ đẹp mắt, gọi là mắm mặn. Mắm Châu Đốc, An Giang chao đường ngọt hơn.

Mắm cá linh có thể đem kho nước ăn với các loại rau đồng như bông súng, bông điên điển, rau dừa, rau nhút, rau mác, rau cù nèo, lá hẹ, rau đắng biển. Cá linh thịt mềm, béo, xương cũng mềm, nếu còn răng tốt khi ăn cứ nhai hết nguyên xương, không cần bỏ miếng nào.

Hồi xưa, mắm làm xong lấy từ trong lu ra con mắm khô rang, xé lớp da ra thấy thịt cá màu nâu đỏ rất đẹp, nhìn là biết khi làm mắm cá còn tươi xoi xói, nếu thịt mắm màu xám xỉn thì rõ ràng cá không tươi (cá chết, cá sình). Bây giờ, không hiểu sao người ta làm mắm mà chan thêm nước mật đường (loại hàng thứ phẩm mua ở mấy lò làm đường mía), làm cho con mắm ngọt xớt, ướt nhẹp, lỏng bà lỏng bỏng trong thùng đựng mắm, lại còn cho thêm màu hóa học đỏ cam, nhìn ớn óc. Có lẽ cá dùng làm mắm không phải cá tươi, nên mới dụng “hạ sách” này?

Mắm cá linh

Mắm cá linh làm bằng cá tươi bây giờ hiếm lắm, mà hình như không có nữa, đi bất cứ chợ nào ở Sài Gòn, vào gian hàng bán mắm cũng đều nhìn thấy một thứ mắm ướt nhèm nhẹp và màu đỏ cam hóa chất. “Qua sông thì phải lụy đò”, có mắm cá linh ăn còn hơn nhịn thèm. Tôi mua mắm cá linh ở chợ về phải lấy giấm nuôi rửa cho bớt ngọt đi, xé nhỏ theo chiều dọc con cá, thêm chút muối, chút bột ngọt, gừng non xắt chỉ, ớt hiểm bằm nhỏ, tỏi ta bằm nhỏ, chuối hột xanh, khế chua xanh hoặc trái cóc non xắt mỏng vào trộn đều rồi cho vào hũ nhựa đậy kín, 30 phút sau mắm thấm là bưng ra “cháp” với cơm nguội được rồi. Nếu thích, khi ăn có thể thêm một dĩa bự bún tươi, bánh tráng, chuối chát, khóm, khế, rau đồng. Dùng bánh tráng cuốn mắm, bún, rau chung với nhau rồi ăn như người ta ăn gỏi cuốn. Hoặc cứ gắp mắm trộn như vậy chấm vào chén giấm ớt rồi ăn với cơm nguội rất ngon. Hũ mắm trộn này cho vào tủ lạnh để ăn dần đến cả năm, mắm vẫn ngon như thường.

Cá linh kho

Cái nóng ngày một tăng, nước sông cạn kiệt, con người làm cho môi trường ô nhiễm, các đập thủy điện ở phía thượng lưu chặn hết nguồn nước, làm cho năm nay xứ An Giang, Đồng Tháp đến tháng 8 rồi mà chưa có mùa nước nổi, cá linh cũng không về. Báo Việt Nam cho hay tại chợ An Giang, người ta lấy cá trôi Ấn Độ (tên khoa học là Labeo rohiat, tên tiếng Anh là Rohu) giả làm cá linh non bán giá 150 ngàn/ký, trong khi giá thật của cá trôi là 20 ngàn/ký. Người dân thấy cá linh thì mừng quá, mua mà không để ý kỹ, về nhà xem lại mới biết bị lừa. Năm ngoái, người Lào dự kiến xây đập thủy điện Xayaburi đặt tại hạ du dòng chính của sông Mekong, đây là một trong số 11 đập thủy điện đã khiến cho sông Mekong và vùng hạ lưu (tức đồng bằng sông Cửu Long Việt Nam) cạn kiệt. Trong khi người dân Thái biểu tình, nộp đơn kiện, đấu tranh mạnh mẽ đòi hủy bỏ dự án xây đập Xayaburi để bảo vệ nguồn nước của sông, thì phía Việt Nam im thin thít.

Nghe thiệt đau lòng cho đất nước mình, xứ cá linh giờ đã hết cá linh!

Tạ Phong Tần

Mắm cáy & rau muống luộc

Ban đầu, tôi cứ tưởng mắm cáy là thứ mắm “bán không ai mua” như nước mắm đồng ở quê tôi, làm chỉ để ở nhà ăn, hoặc rẻ tiền như mắm ruốc. Té ra tôi lầm. Mắm cáy ở Sài Gòn không hề rẻ, tiệm rau quả ở cạnh chỗ tôi ở bán một chai mắm cáy nửa lít giá 50 ngàn đồng. Tôi hỏi chị Tân (vợ cũ anh Điếu Cày), chị nói: “Bán giá đó phải rồi”. 50 ngàn một chai nhựa nửa lít mắm cáy, đúng là mắc thiệt, nhưng đành tự an ủi dù sao thì nó cũng đóng chai, dán nhãn đàng hoàng, nhìn thấy cũng sạch sẽ vệ sinh. Tôi rót ra ăn luôn mấy hôm, thấy ngon chớ chưa thấy có hiện tượng trúng độc như công nhân Sài Gòn đang bị trúng độc thực phẩm hà rầm.
Người miền Tây ai từng ăn con ba khía Rạch Gốc, Cà Mau, ăn trứng ba khía muối thế nào thì mắm cáy cũng có mùi trứng ba khía như vậy, nhưng mùi mắm cáy nhẹ hơn, thơm nồng, hòa với vị cay của ớt, vị nồng của tỏi sống bằm, một chút vị chua của chanh làm cho mắm cáy trở thành ngon lạ. Chấm miếng thịt ba rọi vào chén mắm, ăn với rau muống luộc, cơm nóng, ai muốn giảm béo phải là người có “bản lãnh tràn đầy”, “tinh thần cương quyết cứng rắn” mới có thể ăn đúng 2 chén cơm, mà không thò tay xới thêm cơm.

Thập niên 80, sinh viên từ Đà Nẵng trở vào, tập trung học ở Sài Gòn, các tỉnh chưa có “đại học tỉnh” nhiều như bây giờ, nhờ vậy mà những đứa dân tỉnh lơ ngơ như tôi mới biết thêm nhiều thứ khác lạ ở những vùng miền đất nước so với quê mình.

Ai đã từng trải qua cảm giác đói ăn thời ấy khi sống đời sống “tập thể” đều biết kiểu ăn cơm đứng của sinh viên. Ăn cơm đứng thời xã hội chủ nghĩa nó khác với câu “Làm ruộng ăn cơm nằm/ Nuôi tằm ăn cơm đứng” của các cụ thời xưa. Tức là đến bữa ăn, cứ 10 đứa đứng vây quanh cái bàn tròn thi nhau “xúc” lia lịa, thỉnh thoảng ai có món gì khác bỏ lên bàn ăn chung, chưa đầy 5 phút thì “món lạ” đã “sạch như chùi”. Giữa bàn có thau canh rau và nước lỉnh bỉnh và thau cơm 5 ký nấu nhão nhẹt vàng khè, tô nước mắm (muối + nước màu). Tất nhiên là có ghế để ngồi, nhưng không ai chịu ngồi mà đứng để ăn cho mau, gắp cho lẹ mới khỏi bị đói, ăn chậm, gắp chậm bọn “ma đói” giành ăn hết.

Năm thứ nhất, chúng tôi còn ngây thơ nên báo cơm ở bếp ăn tập thể trường, đến giờ ngồi dài cổ chờ tiếng kẻng báo giờ ăn, cửa nhà ăn vừa mở là lập tức “liền mình như chẳng có” lao vào giành lấy những bàn nào có thau cơm trắng (cơm ít bị khét).

Sang đến năm thứ 2, thứ 3 bọn sinh viên chúng tôi bắt đầu “già lão” hơn, “mưu mẹo” hơn, có “kinh nghiệm ăn uống hơn” nên chúng tôi không ăn cơm ở phòng ăn tập thể nữa. Đến giờ cơm, phân công nhau xách thau xuống nhà bếp lãnh phần đem về phòng ở mà ăn cho nó thong thả, đàng hoàng.

Lớp chúng tôi khi ấy đa số là dân miền Trung, dân miền Đông, miền Tây Nam bộ rất ít. Vì vậy mà những đứa miền Tây như tôi thường xuyên được ăn ké đủ thứ “món lạ” được chế biến kiểu miền Trung, miền Bắc.

Có lần, anh bạn cùng lớp về quê. Khi trở lại trường anh mang theo một can nhựa 5 lít chứa đầy một thứ mắm lỏng mà anh bảo là mắm cáy, do chính mẹ anh làm cho con trai mang lên trường làm quà cho bạn bè. Anh rót mắm ra chén, giằm vô miếng ớt rồi bảo tôi chấm rau muống luộc vào ăn thử. Mùi vị mắm cáy lạ lạ, nhưng thơm ngon, hơi giống mùi trứng ba khía muối. Mấy chục đứa cùng ăn, lại thêm những đứa ở phòng khác xách chén qua “xin một tí” nên can mắm cáy ăn được đúng 4 ngày là hết sạch. Bữa cơm sinh viên đơn sơ, nhưng ai cũng vui vẻ, hồn nhiên và đầy mơ ước, hy vọng một ngày nào đó mình sẽ khá hơn, chớ không “nghèo xơ nghèo xác” quanh năm chỉ ăn cơm với rau muống luộc.

Bắt cáy trên ruộng

Quê tôi có nhiều thứ mắm, nhưng tất cả đều là mắm làm từ con cá và để nguyên con, trộn thính khô bay mùi thơm phức. Thứ mắm ướt nhất ở miền Tây và không phải làm từ cá chính là mắm ruốc. Tôi không biết con cáy là con gì. Lúc đó, tôi cứ nghĩ đơn giản mắm cáy giống như nước mắm đồng dân quê tôi nhà nào cũng thường làm để kho, nấu ăn trong nhà, khỏi phải mua nước mắm chế biến ở hãng mà người ta đóng chai, đóng can nhỏ nhỏ bán ngoài chợ. Để chê bai những người nào ăn nói thô kệch, làm việc vụng về, làm tới đâu hư tới đó, dân quê tôi thường nói: “Đồ dùi đục chấm mắm cáy”, “Bàn tay dùi đục chấm mắm cáy”. Tôi cũng không hiểu tại sao cái dùi đục lại đem chấm mắm cáy, dùi đục đâu có ăn được, lấy dùi đục chấm mắm chi cho tốn mắm?

Đầu thập niên 90, lũ chúng tôi ra trường mỗi người đi một ngả, tôi trở về vùng quê nghèo khó miền Tây, nơi không khác gì lúc tôi lên đường đi học trước đó 4 năm. Thời ấy ngay cả điện thoại bàn cũng là thứ xa xỉ sang trọng, nên trừ những đứa có “bảo kê” ở lại làm việc Sài Gòn, đứa nào về quê như tôi là mất liên lạc nhau từ đó. Gần chục năm sau, tôi vẫn đi làm mỗi ngày bằng chiếc xe đạp cũ. Tình cờ gặp lại một đứa bạn học cùng trường, tôi biết anh bạn “mắm cáy miền Trung” nghèo khó, chân chất ngày xưa giờ là một luật sư- doanh nhân thành đạt, một bước ra đường là áo trắng cổ cồn, ngồi xe hơi sang trọng, ăn uống toàn vào những nhà hàng dành cho VIP sang trọng. Anh gặp bạn cũ nhiệt tình mời mọc vào ăn nhậu cho vui nhưng đứa bạn kia cảm thấy so với anh nó nghèo quá nên không dám cùng vào. Rồi vài năm, đùng một cái, tôi thấy báo đăng anh phạm vào một tội kinh tế, người ta tố cáo anh lừa đảo, án tù xử dài “thăm thẳm chiều trôi” không biết ngày ra. Tìm gặp bạn bè hỏi thăm, tôi mới biết tiền bạc lúc anh đắc thời đắc thế không biết chạy đi đâu, khi anh ở tù thì vợ anh tuyên bố không thăm nuôi, không có tiền thuê luật sư bào chữa, bỏ mặc anh trong tù. Lúc ra tòa, một anh bạn học cũ thương tình nhận bào chữa miễn phí cho anh. Tôi tiếc cho anh, và nhớ đến bữa cơm rau muống, mắm cáy của mẹ anh ngày xưa từ quê mang vào Sài Gòn, nghèo khó mà vui. Trong phiên xử, người mẹ nông dân đã chắt chiu từng con cáy làm mắm cho con trai mang đi ăn học, hẳn bà đau lòng lắm. Lâu rồi, cuộc đời tất bật, nổi trôi cứ cuốn đi, làm chuyện bạn tôi cũng lắng vào dĩ vãng cùng với mùi vị mắm cáy ngày xưa.

Công sức một buổi bắt cáy

Mấy năm ở Sài Gòn gần đây, tôi hay đến chơi gia đình anh Điếu Cày. Những bữa cơm trưa thường có món rau muống luộc, thịt ba rọi luộc xắt mỏng chấm mắm cáy tỏi ớt, làm tôi nhớ lại mùi mắm cáy khi xưa và có cơ hội thưởng thức mùi vị ngon đặc biệt của món ăn thôn quê giản dị này. Nhờ vậy, tôi mới để ý tìm hiểu và biết con cáy có rất nhiều ở tỉnh Hải Dương, Tứ Kỳ, Hà Đông. Mắm cáy, mắm tôm ngon nổi tiếng là thứ mắm được làm ra từ Thanh Hóa.

Mắm cáy dễ làm, đơn giản, ai cũng làm được. Con cáy đem về rửa sạch để ráo nước, bóc bỏ yếm, mai. Lường cứ 3 cáy thì 1 muối hột trộn đều nhau. Đem cáy giã nhỏ, cho vào chum, bọc kín lại, để vào nơi kín gió. Khoảng một tháng rưỡi chế thêm nước muối vào là có mắm cáy ăn. Đây là cách làm mắm cáy đục, và cũng là thứ mắm cáy được bán thông dụng trên thị trường. Còn làm mắm cáy trong thì cầu kỳ hơn, thời gian ủ mắm lâu hơn, nghe nói phải cho vào hũ đất nung bịt kín chôn xuống đất cả năm mới ăn được.

Ban đầu, tôi cứ tưởng mắm cáy là thứ mắm “bán không ai mua” như nước mắm đồng ở quê tôi, làm chỉ để ở nhà ăn, hoặc rẻ tiền như mắm ruốc. Té ra tôi lầm. Mắm cáy ở Sài Gòn không hề rẻ, tiệm rau quả ở cạnh chỗ tôi ở bán một chai mắm cáy nửa lít giá 50 ngàn đồng. Tôi hỏi chị Tân (vợ cũ anh Điếu Cày), chị nói: “Bán giá đó phải rồi”. 50 ngàn một chai nhựa nửa lít mắm cáy, đúng là mắc thiệt, nhưng đành tự an ủi dù sao thì nó cũng đóng chai, dán nhãn đàng hoàng, nhìn thấy cũng sạch sẽ vệ sinh. Tôi rót ra ăn luôn mấy hôm, thấy ngon chớ chưa thấy có hiện tượng trúng độc như công nhân Sài Gòn đang bị trúng độc thực phẩm hà rầm.
Người miền Tây ai từng ăn con ba khía Rạch Gốc, Cà Mau, ăn trứng ba khía muối thế nào thì mắm cáy cũng có mùi trứng ba khía như vậy, nhưng mùi mắm cáy nhẹ hơn, thơm nồng, hòa với vị cay của ớt, vị nồng của tỏi sống bằm, một chút vị chua của chanh làm cho mắm cáy trở thành ngon lạ. Chấm miếng thịt ba rọi vào chén mắm, ăn với rau muống luộc, cơm nóng, ai muốn giảm béo phải là người có “bản lãnh tràn đầy”, “tinh thần cương quyết cứng rắn” mới có thể ăn đúng 2 chén cơm, mà không thò tay xới thêm cơm.

Chợ Thanh Đa (Sài Gòn) thỉnh thoảng có người bán cáy còn sống. Giá cua đồng mùa nắng lên đến 120 ngàn/ký, còn cáy có 30 ngàn/ký, nhưng người đi chợ ít ai biết ăn con cáy nên cáy bán ế hơn cua đồng. Lâu lâu mới có vài người tiết kiệm mua cáy về nấu riêu thay cua đồng mà không thấy ai mua cáy về làm mắm. Nếu biết cách nấu và gia giảm gia vị, riêu cáy ngon không kém riêu cua đồng, mà lại rẻ tiền.

Mắm cáy trên thị trường

Hồi xưa, đồng ruộng tự nhiên, dùng phân rạ, phân tro, phân đậu… nên con cáy sinh sôi nảy nở cũng nhiều. Còn bây giờ, nghe nói cáy đã ít đi vì người ta dùng nhiều thuốc bảo vệ thực vật phun trên đồng và xài quá nhiều phân hóa học, làm cho con cáy, con cua bị mất đi môi trường sống. Cầu cho thời gian tới nước Việt vẫn còn con cáy và người Việt vẫn có mắm cáy mà ăn. Ông bà ta nói: “Ăn thịt bò lo ngay ngáy/ Ăn mắm cáy ngáy o o”. Nếu nước Việt không còn mắm cáy chẳng phải là một điều đáng tiếc lắm sao!

Tạ Phong Tần

Bà Dương Thị Tân vừa gửi thư trực tiếp đến ông Thượng tá Lê Hồng Hà – Phó Thủ trưởng CQ ANĐT CATPHCM để “khiếu nại việc làm việc không đúng nội dung thư mời của đại úy Cao Thị Thắm”, thay vì trả lời 4 điểm khiếu nại trong đơn nêu ra thì bà Cao Thị Thắm chất vấn về việc bà Tân khiếu nại. Bà Dương Thị Tân “đề nghị làm việc với người có đủ trình độ pháp luật cũng như đủ thẩm quyền giải quyết”.

Đồng thời, bà Dương Thị Tân cũng tiếp tục gởi đơn khiếu nại tiếp theo, trong đó nhấn mạnh “Biên bản kiểm tra đồ vật ngày 26/10/2010 đã ghi rõ không tìm thấy tài liệu liên quan trong tất cả các máy móc thu giữ tại nhà tôi ngày 20/10/2010 do Đại tá Trần Văn Cống ký đến nay không được trả lại. Có phải dùng để cài đặt những thông tin, tài liệu nhằm vu khống cho ông Nguyễn Văn Hải tội danh tuyên truyền chống nhà nước theo thông báo tạm giam ngày 21/10/2010 mà sau 40 tháng CQ ANĐT không tìm đủ cơ sở kết tội?”.

Mời quý vị xem toàn bộ nội dung dưới đây:

 …

Thư bà Dương Thị Tân gửi ông Thượng tá Lê Hồng Hà

Đơn khiếu nại ngày 18/8/2011 của bà Dương Thị Tân- Trang 1

Đơn khiếu nại ngày 18/8/2011 của bà Dương Thị Tân- Trang 2

 Tạ Phong Tần

________________

Tải đơn khiếu nại file dung lượng lớn để in ở đây